Một ngày đầu tháng 7, trong câu chuyện với chúng tôi, ông Đào Văn Minh - Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh mở tập danh sách những TNXP thuộc Đội 30, Đội 40 hy sinh trong những năm 1954-1956, hiện đang được mai táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TNXP xã Lê Lợi (trước đây là xã Chăn Nưa, huyện Sìn Hồ). Điều khiến chúng tôi nặng lòng hơn cả là trong 50 phần mộ thì có tới 17 mộ phần chưa xác định được danh tính, phần lớn chưa tìm được thân nhân.

Hội Cựu TNXP tri ân các hội viên bằng những phần quà ý nghĩa nhân các dịp kỷ niệm.

Với ông Minh, mỗi phần mộ vô danh không chỉ là nỗi trăn trở, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của những người may mắn trở về sau chiến tranh. Chính vì vậy, Hội Cựu TNXP tỉnh đang tích cực hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” với mong muốn sớm đưa đồng đội trở về với quê hương, gia đình.

Ông Minh nhớ lại và kể cho chúng tôi nghe những năm tháng tuổi đôi mươi. Đó là quãng thời gian mà hành trang của những TNXP chỉ vỏn vẹn chiếc ba lô, vài bộ quần áo và trái tim đầy nhiệt huyết. Ông và đồng đội tham gia phá đá mở đường, tải đạn, tải lương, mở lối cho các chiến dịch, sẵn sàng đối mặt với bom rơi, đạn nổ mà không một lần nghĩ đến sự mất - còn của bản thân.

“Chúng tôi may mắn được trở về với quê hương, gia đình, nhưng còn rất nhiều đồng đội mãi mãi nằm lại nơi chiến hào, hố bom. Vì thế, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là trách nhiệm, mà còn là món nợ ân tình của những người ở lại” - ông Minh nói. Ông cũng cho biết sẽ có chương trình kết nối với các địa phương có thân nhân liệt sĩ đang an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ TNXP xã Lê Lợi để xác minh thông tin, tìm kiếm gia đình với mong mỏi mỗi phần mộ đều có tên, mỗi người ngã xuống đều được trở về trong vòng tay quê hương.

Hiện nay, toàn tỉnh có hơn 600 hội viên cựu TNXP, trong đó 3 hội viên từng tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp; phần lớn còn lại là cựu TNXP thời kỳ chống Mỹ cứu nước. Không giống nhiều tổ chức hội khác, lực lượng cựu TNXP không còn lớp kế cận.

Năm tháng tuổi trẻ, họ từng gác lại những ước mơ riêng, khoác ba lô lên đường, coi gian khổ là lẽ thường, coi sự hy sinh là trách nhiệm của tuổi trẻ đối với đất nước. Hòa bình lập lại, họ trở về quê hương, miệt mài dựng xây cuộc sống. Nhưng điều đáng suy ngẫm là gần một nửa số hội viên cựu TNXP của tỉnh vẫn thuộc diện hộ nghèo. Nhiều gia đình sống trong nhà tạm, tuổi già gắn với thuốc men và nỗi lo cơm áo. Đó là nỗi trăn trở thường trực của lãnh đạo Hội Cựu TNXP tỉnh.

Một trong những câu chuyện khiến tôi nhớ mãi là hoàn cảnh của bà Liều Thị Dở ở bản Lùng Sử Phìn (xã Tủa Sín Chải). Ngày còn trẻ, bà là TNXP trên những cung đường phục vụ kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Những tháng năm phá đá mở đường, gian khổ mà vui đã trở thành ký ức không thể nào quên của một thời tuổi trẻ. Ngày đất nước thống nhất, bà trở về quê hương và lập gia đình nuôi con khôn lớn. Các con của bà cũng lần lượt lập gia đình và ra ở riêng. Hai vợ chồng bà tuổi cao, ruộng nương ít, sức khỏe giảm sút, bao năm tằn tiện cũng không đủ xây nhà mới.

Nắm bắt được hoàn cảnh của bà, Hội Cựu TNXP tỉnh khảo sát, vận động các nhà hảo tâm chung tay giúp đỡ. Từ sự kết nối của hội và sự hỗ trợ của ông Thân Đức Nam - Phó Chủ tịch Hội Cựu TNXP Việt Nam, căn nhà cấp 4 kiên cố trị giá 60 triệu đồng nhanh chóng được khởi công và hoàn thành. Chưa dừng ở đó, ngày khánh thành, cấp ủy, chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể, Hội Cựu TNXP tỉnh đã tặng gia đình bà Dở nhiều vật dụng, đồ dùng phục vụ đời sống. Bà Dở cười vui trong nước mắt, nói lời cảm ơn không dứt đến những nhà hảo tâm.

Lãnh đạo Hội Cựu Thanh niên xung phong tỉnh trao quà cho hội viên Liều Thị Dở ở xã Tủa Sín Chải.

Việc giúp gia đình bà Liều Thị Dở có được mái ấm kiên cố chỉ là một trong rất nhiều việc làm nghĩa tình mà Hội Cựu TNXP tỉnh Lai Châu đã thực hiện trong những năm qua. Có thể kể đến, những căn nhà được dựng lên bằng sự chung tay của cộng đồng, những phần quà tết trao tận tay hội viên già yếu, bệnh hiểm nghèo, đến việc rà soát, đề xuất giải quyết chế độ, chính sách cho cựu TNXP còn nhiều thiệt thòi...

Khép lại câu chuyện với ông Đào Văn Minh, tôi nhớ mãi tập danh sách những TNXP đã hy sinh được ông nâng niu trên tay. Tháng 7 lại về, Nghĩa trang Liệt sĩ TNXP xã Lê Lợi vẫn lặng lẽ giữa màu xanh của núi rừng Tây Bắc. Hành trình đi tìm đồng đội của những cựu TNXP chưa bao giờ khép lại. Để nghĩa tình đồng đội tiếp tục được lan tỏa, bên cạnh sự nỗ lực của tổ chức hội, rất cần sự quan tâm hơn nữa của cấp ủy, chính quyền, các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp và toàn xã hội trong việc chăm lo đời sống, giải quyết chế độ, chính sách, hỗ trợ nhà ở và đồng hành cùng Hội trong nhiều hoạt động. Đó không chỉ là sự tri ân đối với thế hệ đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc, mà còn là trách nhiệm của hôm nay đối với quá khứ dân tộc.