Những chuyển động của thực tiễn đang đặt công tác tư tưởng trước những yêu cầu mới. Nghị quyết đã chỉ ra thực trạng một số cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu chưa nhận thức đầy đủ, chưa đề cao trách nhiệm, còn biểu hiện “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách. Phương thức hoạt động có lúc chậm đổi mới; tư duy “quản lý thông tin” còn phổ biến, trong khi năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin, tạo đồng thuận còn hạn chế. Công tác tư tưởng ở cơ sở chưa theo kịp yêu cầu sau sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp; nguồn lực, năng lực đội ngũ và công cụ kỹ thuật chưa đồng đều.
Bên cạnh đó, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng xuyên biên giới đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp nhận thông tin và hình thành niềm tin. Tin giả, thông tin xấu độc, các chiến dịch thao túng thông tin có thể lan truyền với tốc độ và quy mô lớn; nội dung do máy tạo sinh làm phức tạp ranh giới thật, giả. Trong nước, nhiều quyết sách chiến lược đang được triển khai, tác động trực tiếp đến lợi ích, tâm lý và đời sống của hàng triệu người. Cải cách càng sâu càng cần đồng thuận; thay đổi càng lớn càng cần niềm tin lớn.

Nghị quyết 25-NQ/TW vì thế không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới một lĩnh vực công tác, mà xác lập một chiến lược xây dựng sức mạnh chính trị, tinh thần của toàn xã hội. Nghị quyết cụ thể hóa Cương lĩnh và Nghị quyết Đại hội XIV trên lĩnh vực tư tưởng, đồng thời tạo nền tảng tinh thần cho việc tổ chức thực hiện các nghị quyết chiến lược khác. Nếu những nghị quyết về kinh tế, thể chế, khoa học, công nghệ, giáo dục, y tế, văn hóa… tập trung giải phóng các nguồn lực vật chất và thể chế, thì Nghị quyết 25-NQ/TW hướng tới nguồn lực tinh thần, niềm tin, đồng thuận và ý chí hành động, để chủ trương, chính sách thực sự đi vào cuộc sống.
Điểm chuyển biến quan trọng nhất trong tư duy của Nghị quyết là chuyển từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức xã hội”, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo đồng thuận xã hội. Phương châm xuyên suốt là “Chủ động - Sắc bén - Thuyết phục - Hiệu quả”.
Để tạo dựng niềm tin bền vững, công tác tư tưởng phải lấy nhân dân làm trung tâm, chủ thể; hướng mạnh về cơ sở, đến từng địa bàn dân cư; tăng cường đối thoại, tiếp xúc, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và kịp thời giải quyết những vấn đề dư luận quan tâm. Công tác tư tưởng không thể chỉ là nói cho dân nghe, mà trước hết phải biết lắng nghe dân. Làm tốt cho dân, thực hiện hiệu quả các chính sách kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng - an ninh, đối ngoại và an sinh xã hội cũng chính là góp phần trực tiếp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng.
Cùng với “xây” là gốc, “chống” là nhiệm vụ thường xuyên, lấy thuyết phục làm phương thức chủ đạo, Nghị quyết đặt yêu cầu xây dựng hệ sinh thái thông tin chính thống, tích cực, nhân văn; làm cho cái đúng, cái tốt, cái đẹp trở thành dòng chủ lưu. Công tác tư tưởng phải được triển khai đồng bộ trong không gian thực và không gian số; chủ động cung cấp thông tin chính thống, công khai, minh bạch, không để khoảng trống thông tin; đồng thời bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin xuyên tạc, độc hại.
Một bước chuyển quan trọng là từ kinh nghiệm sang dữ liệu, từ phản ứng sang dự báo, từ truyền đạt sang tương tác. Nghị quyết yêu cầu đổi mới việc nắm bắt, phân tích, dự báo tư tưởng, dư luận xã hội; kết hợp điều tra xã hội học với phân tích dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo; xây dựng cơ sở dữ liệu, nền tảng số và hệ thống theo dõi, cảnh báo sớm. Công nghệ không thay thế con người, nhưng tạo thêm năng lực để nhận diện sớm vấn đề và tham mưu quyết định kịp thời, chính xác hơn.
Để những yêu cầu ấy trở thành năng lực thực tế, Nghị quyết xác định tám nhóm nhiệm vụ, giải pháp, trong đó có ba nhóm đột phá: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chuyển trọng tâm sang dẫn dắt nhận thức xã hội; chuyển mạnh công tác tư tưởng về cơ sở, từng địa bàn dân cư, kết hợp không gian thực với không gian số; và bảo đảm đội ngũ, thể chế, nguồn lực, dữ liệu, công nghệ, hạ tầng, đồng thời đổi mới kiểm tra, giám sát, đánh giá. Cùng với đó là đổi mới giáo dục lý luận chính trị; nâng cao chất lượng tuyên truyền, quán triệt, truyền thông chính sách; bảo vệ nền tảng tư tưởng; xây dựng hệ sinh thái thông tin tích cực; đổi mới công tác tư tưởng và thông tin đối ngoại.
Mục tiêu đến năm 2030 được lượng hóa bằng những chỉ tiêu cụ thể: 100% cấp ủy, tổ chức đảng đưa công tác tư tưởng vào chương trình công tác và nội dung kiểm điểm hằng năm; phấn đấu 100% kiến nghị, phản ánh của nhân dân được tiếp nhận và trả lời trong thời hạn quy định; 100% cấp xã có lực lượng làm công tác tư tưởng hoạt động thường xuyên tại từng địa bàn dân cư; hình thành mạng lưới 15.000 - 20.000 người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực và đào tạo chuyên sâu 4.000 - 6.000 cán bộ tuyên giáo nòng cốt. Đồng thời, giảm tối thiểu 70% mức độ lan tỏa của nội dung xấu độc trong nước so với năm 2026.
Những yêu cầu và chỉ tiêu ấy cho thấy công tác tư tưởng không còn được nhìn nhận chủ yếu bằng số lượng hoạt động, mà phải được đánh giá bằng kết quả và tác động thực tế: người dân có được tiếp cận thông tin đúng, sớm, đủ hay không; những vấn đề bức xúc có được phát hiện, giải quyết ngay từ nơi phát sinh hay không; niềm tin của nhân dân có được củng cố qua từng năm hay không.
Suy cho cùng, vững nền tảng tư tưởng là để vững niềm tin; vững niềm tin để tạo đồng thuận; đồng thuận để biến chủ trương thành hành động. Khi niềm tin, đồng thuận được chuyển hóa thành khát vọng, ý chí và hành động của mỗi người dân, sức mạnh tinh thần sẽ trở thành nguồn lực phát triển. Như lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nói: Khi thống nhất trong hành động; nghiêm minh trong kỷ luật; nhân dân thật sự là trung tâm, nhất định chúng ta sẽ biến khát vọng thành hiện thực; đưa đất nước tiến mạnh, tiến vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, tiến lên chủ nghĩa xã hội.