Những "sứ giả số" dưới chân Hoàng Liên Sơn

Về bản Lao Chải hay Thèn Thầu hôm nay, không khó để bắt gặp hình ảnh những bạn trẻ dân tộc Mông trong trang phục truyền thống sặc sỡ, tay cầm gậy chống rung (gimbal), tay cầm điện thoại say sưa ghi lại khoảnh khắc bình minh trên biển mây hay nhịp sinh hoạt thường nhật của bản làng. Họ đang làm công việc của những nhà sáng tạo nội dung thực thụ với năng lượng dồi dào và niềm tự hào dân tộc sâu sắc.

Khun Há với cảnh đẹp núi và những thửa ruộng bậc thang kỳ vĩ.

Đi đầu trong phong trào đưa hình ảnh quê hương lên không gian mạng là anh Cứ A Xì – Trưởng nhóm "TikToker Khun Há". Trăn trở khi thấy cảnh đẹp thiên nhiên tươi đẹp và nông sản tinh túy của quê hương chưa được nhiều người biết tới, anh Xì đã đứng ra kết nối những thanh niên cùng niềm đam mê nội dung số.

Anh Cứ A Xì (ngoài cùng bên phải) - Trưởng nhóm "TikToker Khun Há" cùng nhóm của mình bàn về kịch bản đưa hình ảnh Khun Há lên nền tảng số.

Từ vài thành viên ban đầu, đến nay nhóm đã phát triển lên hơn 20 thành viên, rải đều ở khắp các bản làng. Họ không phải là những nhà quay phim hay đạo diễn chuyên nghiệp, mà là những người con của núi rừng. Kịch bản của họ là cuộc sống đời thường và diễn viên chính không ai khác ngoài chính bà con dân bản. Em Sùng Thị Sinh, thành viên nhóm TikToker Khun Há chia sẻ: “Em muốn dùng chiếc điện thoại này để ghi lại tiếng hát, điệu múa, nụ cười, trang phục thổ cẩm và tấm lòng hiếu khách của người dân Lao Chải. Ban đầu làm clip em ngượng lắm, nói tiếng phổ thông chưa chuẩn. Nhưng thấy khán giả trên mạng thả tim, khen áo thổ cẩm đẹp, khen tiếng sáo Mông hay, em có thêm động lực. Thông qua các nền tảng TikTok, Facebook, YouTube, những video ngắn dài 1 - 2 phút của nhóm có sức lan tỏa kỳ diệu thu hút hàng trăm nghìn lượt xem và tương tác".

Anh Cứ A Ly (thổi sáo) chàng trai người Mông bản Lao Chải đã thành công đưa du lịch địa phương lên nền tảng số.

Ở bản Lao Chải, chàng trai dân tộc Mông Cứ A Ly lại chọn hướng đi kết hợp giữa phát triển homestay và truyền thông số. Bắt tay làm du lịch từ năm 2021 với muôn vàn khó khăn, A Ly đã nhanh chóng nhận ra sức mạnh của công nghệ số. Anh cùng các thanh niên trong bản chủ động học cách chụp ảnh, quay video ngắn, chọn những góc "săn mây" đẹp nhất, ghi lại trải nghiệm ẩm thực vùng cao để đăng tải lên mạng xã hội. Mỗi tối bên ngọn lửa hồng cùng du khách, Cứ A Ly lại mang chiếc sáo Mông ra thổi. Những khoảnh khắc chân thực đó được quay lại, livestream trực tiếp đã chạm đến trái tim của hàng vạn người yêu du lịch trải nghiệm.

Anh Cứ A Ly - Chủ cơ sở Homestay Lao Chải cho biết: “Cảnh đẹp có thể níu chân du khách lần đầu, nhưng chính chất lượng dịch vụ và bản sắc văn hóa đặc sắc mới là điều khiến họ quay trở lại. Mình dùng mạng xã hội để kể cho du khách nghe câu chuyện về nếp nhà gỗ, chiếc áo thổ cẩm thêu tay, món ăn truyền thống. Khi họ hiểu và yêu văn hóa Mông, họ sẽ tìm đến Lao Chải”.

Nhờ sự sáng tạo và kiên trì ấy, mô hình du lịch cộng đồng của A Ly và các hộ dân Lao Chải đã thực sự "cất cánh". Tính đến hết tháng 9 năm 2026, bản Lao Chải đã đón gần 31.300 lượt khách (trong đó có hơn 2.200 lượt khách quốc tế). Bản Lao Chải vinh dự nhận Giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2026 ở hạng mục "Điểm đến có sản phẩm du lịch nội hàm văn hóa sâu sắc". Thu nhập của gia đình A Ly và nhiều hộ dân trong bản tăng từ 4 triệu đồng/tháng lên hơn 10 triệu đồng/tháng.

Không chỉ dừng lại ở du lịch và nghệ thuật, tư duy số còn thấm sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh nông sản và làng nghề. Anh Cứ A Của - Chủ tịch Hội Nông dân xã Khun Há, người tiên phong đưa các mặt hàng dược liệu, rau củ sạch, thổ cẩm và sản phẩm thủ công địa phương lên các nền tảng Facebook, TikTok. Anh không chỉ trực tiếp quay clip bán hàng mà còn mở các lớp "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn thanh niên và bà con nông dân cách chụp ảnh sản phẩm, viết bài mô tả, livestream tương tác và tạo tài khoản thanh toán không dùng tiền mặt (mã QR).

Từ chỗ sản xuất ra chỉ biết mang xuống chợ phiên bán rẻ, giờ đây nhờ sự hướng dẫn của anh Của và thế hệ trẻ, các sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng như chè Thèn Thầu, mắc ca, hoa địa lan... đã theo những đơn hàng bưu điện đi khắp mọi miền đất nước.

Khi chính quyền "tiếp sức" cho tuổi trẻ

Sự bùng nổ của các "hạt nhân số" trẻ tuổi ở xã Khun Há không phải là hiện tượng tự phát bộc phát, mà là kết quả của sự đồng hành sát sao từ cấp ủy, chính quyền địa phương và các đoàn thể xã hội.

Nhận thức rõ vai trò then chốt của công nghệ trong phát triển kinh tế - xã hội, xã Khun Há đã thành lập và duy trì hiệu quả 22 Tổ công nghệ số cộng đồng tại 100% các bản. Các thành viên với nòng cốt là lực lượng đoàn thanh niên "đi từng ngõ, gõ từng nhà", hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng thanh toán, dịch vụ công trực tuyến và cách sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh. Đến nay, tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính tiếp nhận trực tuyến của xã đạt trên 97%.

Xã Khun Há tổ chức gặp mặt những ticktokker trên địa bàn.

Ông Phạm Quang Đán - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Khun Há cho biết: “Người trẻ Khun Há có ưu thế lớn là sự nhạy bén với công nghệ, lòng nhiệt huyết và tình yêu sâu sắc với bản sắc dân tộc. Chính quyền xã luôn đóng vai trò định hướng, hỗ trợ hạ tầng, kết nối các khóa đào tạo về kỹ năng số, nghiệp vụ du lịch và truyền thông. Đồng thời, chúng tôi khuyến khích các cơ sở lưu trú, hộ kinh doanh ứng dụng hệ thống đặt phòng trực tuyến, tích hợp mã QR thanh toán để nâng cao tính chuyên nghiệp. 

Tuy nhiên, sử dụng nền tảng số chỉ là phương tiện, cốt lõi tạo nên sức hút bền vững cho Khun Há chính là giá trị bản sắc văn hóa nguyên bản. Những bạn trẻ Khun Há luôn ý thức rõ ràng rằng: nếu mất đi tiếng nói, trang phục truyền thống, nếp nhà trình tường hay các nghề thủ công, họ sẽ không còn "điểm tựa" để sáng tạo nội dung. Do đó, song song với việc livestream quảng bá, tuổi trẻ Khun Há tích cực tham gia các lớp dạy tiếng Mông, dạy thêu thổ cẩm, học thổi khèn từ các nghệ nhân cao niên. Họ "số hóa" những tri thức dân gian bằng cách quay lại toàn bộ quy trình làm nghề rèn, dệt vải, giã bánh giầy, trồng thảo quả hay chăm sóc địa lan để lưu trữ trên không gian mạng như một thư viện số sống động cho thế hệ sau.

"Trái ngọt" vùng cao

Sự kết hợp giữa tư duy sản xuất hàng hóa, tình yêu di sản và công nghệ số đang tạo nên động lực phát triển toàn diện cho Khun Há. Nhờ chủ động ứng dụng công nghệ và các kênh quảng bá số, các loại cây trồng chủ lực của xã đang có những bước phát triển vượt bậc, mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế địa phương. Điển hình như cây chè đến nay, nhiều gia đình đã đạt mức thu nhập trên 100 triệu đồng/năm nhờ biết tận dụng mạng xã hội để livestream, giới thiệu quy trình sản xuất chè sạch trực quan đến người tiêu dùng. Bên cạnh đó, diện tích cây mắc ca cũng được mở rộng mạnh mẽ lên gần 200ha với sản lượng ước đạt trên 260 tấn/năm. Với năng suất bình quân năm 2026 đạt khoảng 34kg quả/cây, nguồn nguyên liệu dồi dào này hiện đang được quảng bá và tiêu thụ hiệu quả trên các sàn thương mại điện tử. Đặc biệt, thị trường hoa tết năm 2027 cũng ghi nhận tín hiệu tích cực khi hàng nghìn chậu địa lan Lao Chải đã được khách hàng khắp nơi chốt đơn, đặt mua trực tuyến từ rất sớm nhờ sức lan tỏa của truyền thông số.

Vẻ đẹp người phụ nữ dân tộc Lự xã Khun Há bên khung cửi.

Về bản Lao Chải hay Thèn Thầu hôm nay, không khó để bắt gặp hình ảnh những bạn trẻ dân tộc Mông trong trang phục truyền thống sặc sỡ, tay cầm gậy chống rung (gimbal), tay cầm điện thoại say sưa ghi lại khoảnh khắc bình minh trên biển mây hay nhịp sinh hoạt thường nhật của bản làng. Họ đang làm công việc của những nhà sáng tạo nội dung thực thụ với năng lượng dồi dào và niềm tự hào dân tộc sâu sắc.

Nhưng thành công lớn nhất của hành trình chuyển đổi số tại Khun Há chính là bài toán giữ chân lực lượng lao động trẻ. Thay vì phải rời xa quê hương để vất vả làm thuê tại các khu công nghiệp dưới miền xuôi, hàng trăm thanh niên dân tộc Mông, Dao ở Khun Há đã chọn ở lại bản làng. Họ làm chủ trên chính mảnh đất quê hương: làm chủ homestay, TikToker, làm hướng dẫn viên du lịch, kinh doanh nông sản số. Hiện có hơn 80 hộ dân ở Lao Chải tham gia vào các dịch vụ phụ trợ như tắm lá thuốc, bán nông sản, đồ thổ cẩm thủ công. Nhờ đó, đời sống vật chất và tinh thần của bà con ngày càng được nâng cao rõ rệt.

Câu chuyện của Cứ A Xì, Cứ A Ly, Sùng Thị Sinh hay Cứ A Của là minh chứng sinh động cho một thế hệ thanh niên dân tộc thiểu số mới ở Lai Châu: Tự tin, sáng tạo, giàu khát vọng và luôn trân trọng di sản quê hương. Họ đã chứng minh rằng: Công nghệ hiện đại khi kết hợp với tình yêu quê hương sẽ tạo nên một sức bật vô cùng mạnh mẽ. Nó không chỉ biến những nương rẫy thành vùng nguyên liệu bền vững, biến các bản làng xa xôi thành điểm đến du lịch hấp dẫn, mà quan trọng hơn cả, nó giúp tiếng nói, trang phục, phong tục và nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc Khun Há vượt qua mọi đỉnh núi cao để tự hào hòa nhập vào dòng chảy số của thời đại.