Chúng tôi đến thăm một số hộ nuôi gia súc theo hướng hàng hóa của bản Phan Chu Hoa. Dạo thăm khu sản xuất, chúng tôi thấy 100% hộ dân nơi đây xây dựng chuồng nuôi nhốt trâu, ngựa hợp vệ sinh môi trường tại cánh đồng. Các mô hình chăn nuôi gia súc xa nhà, hợp vệ sinh, thuận lợi cho việc chăm sóc và nuôi dưỡng. Đây là sự đổi thay mạnh mẽ về nhận thức trong chăn nuôi gia súc của người dân nơi đây. Để chủ động thức ăn cho gia súc, bà con trồng cỏ voi, bổ sung thức ăn tinh bột (ngô, gạo). Hộ nuôi ít 3 con, nuôi nhiều trên 30 con trâu, ngựa, lợn.
Tiêu biểu, gia đình anh Hảng Chống Di (ở bản Phan Chu Hoa) nuôi 2 con lợn nái, 20 con lợn thịt, 7 con ngựa và 3 con trâu sinh sản. Mô hình chăn nuôi gia súc của gia đình anh đem lại giá trị kinh tế cao với thu nhập trên 150 triệu đồng mỗi năm. Anh xây dựng chuồng nuôi nhốt gia súc khô thoáng, hợp vệ sinh. Đối với đàn lợn, anh xây dựng 5 dãy chuồng rộng, sạch; hàng ngày cho lợn ăn đúng bữa, đủ chất thay cho thả rông trước đây. Đặc biệt, anh chú trọng việc xử lý chất thải nuôi lợn hợp vệ sinh; mỗi năm bán 1 tấn lợn thịt, thu lãi trên 30 triệu đồng. Hay như, đàn trâu, ngựa, anh xây dựng chuồng trại ở lán ruộng thuận lợi cho việc chăm sóc và xử lý chất thải. Tất cả bờ ruộng đều trồng cỏ voi VA06 để chủ động thức ăn thô xanh cho trâu, ngựa sinh trưởng; chủ động tiêm vắc-xin phòng, chống dịch bệnh định kỳ cho gia súc đầy đủ. Nhờ được chăm sóc, đàn gia súc của gia đình anh sinh trưởng, phát triển nhanh. Năm 2020, anh bán 6 con ngựa, thu 144 triệu đồng. Anh Di tâm sự: “Tôi nuôi vỗ béo từ 12 - 15 tháng bán trâu, ngựa thương phẩm tại nhà với giá từ 20 - 30 triệu đồng/con. Trâu, ngựa thịt được giá, dễ bán, tôi không lo đầu ra cho sản phẩm”.

Nông dân bản Phan Chu Hoa (xã Nùng Nàng, huyện Tam Đường) chăm sóc đàn trâu.

Cạnh nhà anh Di, gia đình chị Hảng Thị Sua luôn duy trì việc nuôi 17 con ngựa sinh sản theo hướng hàng hóa. Mỗi năm, đàn ngựa của gia đình chị sinh sản từ 12 - 14 con. Toàn bộ ngựa con, chị nuôi bán thương phẩm từ 22 - 25 triệu đồng/con. Kinh nghiệm chăm sóc ngựa sinh sản của chị là cho ngựa ăn đủ thức ăn thô xanh và tinh bột. Khi ngựa có biểu hiện sắp sinh, chị không cho ra đồng cỏ mà nuôi nhốt để tiện chăm sóc. Từ cách trên, chị thành công với nuôi ngựa sinh sản và bán thương phẩm theo hướng hàng hóa.
Đến bản Lao Tỷ Phùng (xã Nùng Nàng), chúng tôi dễ dàng nhìn thấy nhiều diện tích cỏ voi xanh tốt. Đây là thức ăn chính để bà con nuôi trâu, ngựa thương phẩm với quy mô lớn. Bà con nơi đây nuôi trâu, ngựa theo hình thức công nghiệp, cho ăn thêm ngô, thóc thay cho tự ăn cỏ trước đây. 100% hộ dân trong bản nuôi trâu, ngựa sinh sản theo hướng hàng hóa. Trưởng, phó bản thường xuyên hướng dẫn bà con kỹ thuật chăm sóc trâu, ngựa thương phẩm như: nền chuồng khô, thoáng và dọn chất thải sạch sẽ. Thời điểm này, bản có hơn 300 con trâu, ngựa sinh sản. Bà con chuyển từ chăn nuôi trâu, ngựa sinh sản nhỏ lẻ sang nuôi nhốt gia súc tập trung với quy mô lớn. Ngoài ra, bà con còn sử dụng chất thải chăn nuôi ủ hoai, bón cho ngô, lúa nhằm nâng cao sản lượng cây trồng. Theo một số người dân ở bản Lao Tỷ Phùng thì trước đây bà con nuôi gia súc sinh sản nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh. Từ năm 2015 đến nay, bà con chuyển sang nuôi trâu, ngựa, lợn thương phẩm đem lại thu nhập ổn định. Nhiều hộ thu lãi hàng trăm triệu đồng tiền bán gia súc mỗi năm. Nuôi gia súc sinh sản, bà con chủ động được con giống, vốn đầu tư ít, lãi cao. Ngoài việc trồng cỏ voi, bà con còn tận dụng rơm khô, cây ngô, lá mía, thóc, gạo làm thức ăn cho gia súc.
Từ bao đời nay, nông dân xã Nùng Nàng gắn bó với chăn nuôi gia súc. Giờ đây, nhu cầu tiêu thụ thịt gia súc của thị trường tăng lên, nhiều hộ dân nắm bắt thời cơ gây đàn gia súc thịt bán theo hướng hàng hóa nhằm phát triển kinh tế gia đình bền vững. Đơn cử, một con trâu thịt có giá từ 20 - 40 triệu đồng; mỗi năm, bà con nuôi 12 con trâu sinh sản, thu lãi gần 200 triệu đồng. Trâu thương phẩm dễ bán, được giá, tư thương đặt mua tại nhà với giá ổn định. Bà con tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm thức ăn cho gia súc. Đến nay, nhiều hộ không chỉ thoát nghèo mà còn làm giàu.
Mỗi năm, trên địa bàn xã Nùng Nàng (huyện Tam Đường) có từ 18 - 25 hộ thoát khỏi hộ nghèo nhờ nuôi gia súc theo hướng hàng hóa. Đây là hướng phát triển kinh tế gia đình bền vững nhằm nâng cao thu nhập gia đình, thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển.