Sâm Lai Châu được phát triển tại nhiều địa bàn trong tỉnh.

Hiện, sâm Lai Châu được phát triển tại nhiều địa bàn như: Sìn Hồ, Tả Lèng, Khun Há, Bum Nưa, Pa Ủ, Pa Tần, Sì Lở Lầu... Toàn tỉnh đã cấp 189 mã số cơ sở trồng cho tổ chức, cá nhân (44 mã của tổ chức và 145 mã của cá nhân). Tổng diện tích gần 150ha, với khoảng 18,8 triệu cây; riêng doanh nghiệp, HTX đang trồng trên 79ha. Sự tham gia của doanh nghiệp, HTX góp phần hình thành các vùng trồng có quy mô, hạn chế tình trạng sản xuất nhỏ lẻ. Tùy điều kiện, các đơn vị đầu tư cây giống, nhà màng, hệ thống tưới, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ vật tư, tạo điều kiện để người dân tham gia sản xuất.
Tại Sìn Hồ, Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Sìn Hồ triển khai mô hình trồng sâm từ năm 2022. Đơn vị đầu tư hệ thống nhà màng, tưới nước và các điều kiện kỹ thuật phù hợp; hỗ trợ người dân giống, kỹ thuật, vật tư, trong đó có nguyên vật liệu làm nhà màng.

Anh Chu Anh Tiệp - Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Sìn Hồ (bên phải) kiểm tra sự phát triển của sâm Lai Châu.

Anh Chu Anh Tiệp - Giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Sìn Hồ cho biết: “Hiện, công ty có 2ha sâm trồng trong nhà màng và dưới tán rừng. Đơn vị chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, hoàn thiện điều kiện chăm sóc, đồng thời, hỗ trợ bà con giống, kỹ thuật và nguyên vật liệu làm nhà màng. Qua đó, mở rộng vùng trồng, tăng sự gắn kết giữa doanh nghiệp với người dân”.
Không chỉ ở Sìn Hồ, tại các vùng có điều kiện phù hợp như: Khun Há, Bum Nưa, Tả Lèng, Sì Lở Lầu, nhiều doanh nghiệp, HTX cũng đầu tư xây dựng cơ sở trồng với quy mô khác nhau. Xã Khun Há hiện có trên 16ha của các tổ chức được cấp mã số cơ sở trồng; xã Bum Nưa có gần 13ha do doanh nghiệp đầu tư. Riêng Sì Lở Lầu có trên 30ha sâm Lai Châu do các doanh nghiệp, HTX phát triển. Trong đó, Công ty TNHH Trí Đức LC đang trồng 1,5ha sâm tại Sì Lở Lầu. Thời gian qua, đơn vị đầu tư cơ sở vật chất, chăm sóc theo quy trình và xây dựng vùng nguyên liệu.
Theo anh Lê Văn Chiều - Giám đốc Công ty TNHH Trí Đức LC phát triển sâm Lai Châu phải gắn với vùng nguyên liệu ổn định. Vì vậy, doanh nghiệp vừa mở rộng diện tích, vừa hoàn thiện điều kiện chăm sóc, kiểm soát chất lượng cây trồng.
Cùng với doanh nghiệp, các HTX tham gia vào nhiều khâu của quá trình sản xuất, từ phát triển vùng trồng, cung ứng giống đến tạo việc làm cho người dân. Được thành lập năm 2021, HTX Sâm Lai Châu (bản Phăng Sô Lin, xã Sìn Hồ) hiện có 5ha vùng trồng, mỗi năm cung ứng ra thị trường hàng nghìn cây giống.
Ông Triệu Tiến Nải - Giám đốc HTX Sâm Lai Châu cho biết: “HTX duy trì vùng trồng 5ha, cung ứng cây giống ra thị trường và tổ chức lao động phù hợp với từng thời điểm sản xuất. Hiện nay, HTX tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương, thu nhập bình quân khoảng 6 triệu đồng/người/tháng; ngoài ra, tạo việc làm cho từ 10 - 20 lao động thời vụ, với mức khoảng 260 nghìn đồng/người/ngày”.

Ông Triệu Tiến Nải (bên trái) - Giám đốc Hợp tác xã sâm Lai Châu kiểm tra sinh trưởng phát triển của cây sâm.

Với người dân địa phương, sự phát triển của các vùng trồng sâm mở thêm cơ hội việc làm ngay tại nơi sinh sống. Chị Tẩn Sì Mẩy (bản Phăng Sô Lin, xã Sìn Hồ) chia sẻ: “Tôi có con nhỏ nên không đi làm được xa. Khi vào làm công nhân của HTX Sâm Lai Châu, tôi có thêm nguồn thu nhập để lo cho gia đình”.
Không chỉ tạo việc làm, quá trình tham gia sản xuất còn giúp bà con có thêm cơ hội tiếp cận kỹ thuật chăm sóc cây sâm. Tuy nhiên, mở rộng vùng trồng cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn về nguồn giống, quy trình sản xuất và nguồn gốc sản phẩm. Việc cấp mã số cơ sở trồng giúp nhận diện, quản lý vùng sản xuất, tạo cơ sở truy xuất nguồn gốc, từng bước nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.

Để phát triển vùng sâm bền vững, việc mở rộng diện tích cần gắn với quản lý mã số cơ sở trồng, chất lượng giống và quy trình kỹ thuật.

Theo Tiến sĩ lâm sinh Phạm Quang Tuyến - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, sâm Lai Châu có giá trị ở các hợp chất saponin, trong đó nhóm Ocotillol là một đặc điểm đáng chú ý. Một số kết quả nghiên cứu cho thấy, hàm lượng saponin trong sâm Lai Châu tự nhiên có thể đạt 23,85%. Đây là cơ sở để các đơn vị đầu tư quan tâm hơn đến việc bảo tồn nguồn gen, lựa chọn giống và thực hiện quy trình chăm sóc phù hợp nhằm duy trì chất lượng cây sâm.
Để phát triển vùng sâm bền vững, việc mở rộng diện tích cần gắn với quản lý mã số cơ sở trồng, chất lượng giống và quy trình kỹ thuật. Ông Vũ Văn Nam - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, ngành chuyên môn tiếp tục hướng dẫn, quản lý các cơ sở trồng sâm theo quy định, bảo đảm nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Mở rộng vùng trồng là điều kiện để phát triển sâm Lai Châu, song hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào chất lượng giống, quy trình chăm sóc và quản lý chặt vùng trồng. Từ đầu tư cơ sở vật chất, phát triển vùng nguyên liệu đến tổ chức sản xuất, doanh nghiệp, HTX và người dân đang từng bước tạo nền tảng để nâng cao giá trị cây dược liệu đặc hữu của tỉnh.