Khơi dậy tiềm năng từ sản vật địa phương
Những năm qua, tỉnh tập trung hỗ trợ các chủ thể chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và MRTT. Nhờ đó, nhiều sản phẩm nâng cao giá trị, tạo chỗ đứng trên thị trường. Đến nay, toàn tỉnh có 191 sản phẩm OCOP còn thời hạn chứng nhận của 98 chủ thể, trong đó, 13 sản phẩm đạt 4 sao. Qua đó, góp phần thay đổi tư duy sản xuất; chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo tiêu chuẩn, lấy chất lượng làm nền tảng phát triển bền vững.
Xã Than Uyên là địa phương có nhiều sản phẩm OCOP của tỉnh với 27 sản phẩm, trong đó 3 sản phẩm đạt 4 sao, 24 sản phẩm đạt 3 sao. Phát huy lợi thế vùng nguyên liệu lúa chất lượng cao, nhiều sản phẩm như: gạo séng cù, gạo tẻ tròn và các sản phẩm chế biến từ nông sản đã góp phần nâng cao giá trị hạt gạo, tạo đầu ra ổn định.

Nông dân xã Than Uyên kiểm tra chất lượng lúa Séng Cù tại vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất gạo OCOP.

Tiêu biểu trong phát triển sản phẩm OCOP là Công ty TNHH Một thành viên Dũng Long (tổ dân phố 2, xã Than Uyên) với 5 sản phẩm gạo, gồm: nếp tan co giàng, séng cù, tan phỏm và tẻ tròn được công nhận OCOP. Công ty xây dựng vùng nguyên liệu 22ha, liên kết sản xuất với nông dân tại các xã: Than Uyên, Pắc Ta và Mường Kim. Mỗi năm, khoảng 400 tấn gạo được cung ứng ra thị trường; sản phẩm có mặt tại hệ thống siêu thị GO! và nhiều cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội, từng bước khẳng định thương hiệu gạo đặc sản Lai Châu. Là hộ tham gia liên kết, anh Lò Văn Hương (bản Hua Nà, xã Than Uyên) chia sẻ: “Nhờ được doanh nghiệp hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống và bao tiêu sản phẩm nên đầu ra ổn định hơn, giá bán cũng cao hơn trước. Nhờ đó, giúp gia đình tôi yên tâm đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập”.
Cùng với doanh nghiệp, nhiều hợp tác xã (HTX) trên địa bàn tỉnh chủ động đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm. Điển hình như HTX Cựu thanh niên xung phong (xã Tân Uyên) hiện có 2 sản phẩm OCOP từ mắc-ca. Ngoài phát triển vùng nguyên liệu, HTX còn liên kết thu mua, đầu tư chế biến, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Theo ông Nguyễn Xuân Cát - Giám đốc HTX, chứng nhận OCOP mở ra cơ hội quảng bá, MRTT, song để giữ niềm tin của khách hàng, đơn vị phải không ngừng nâng cao chất lượng, cải tiến sản phẩm.
Tuy nhiên, việc được công nhận OCOP mới chỉ là bước khởi đầu. Trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, để giữ vững thương hiệu và tiếp tục nâng cao giá trị sản phẩm, các chủ thể vẫn gặp nhiều khó khăn cần được tháo gỡ.

“Gỡ khó” để giữ vững thương hiệu
Cùng với những kết quả đạt được, quá trình phát triển sản phẩm OCOP của tỉnh vẫn đứng trước không ít khó khăn. Nếu như trước đây mục tiêu là xây dựng sản phẩm đạt chuẩn OCOP thì hiện nay, yêu cầu đặt ra là duy trì chất lượng, giữ vững thương hiệu và từng bước nâng hạng sản phẩm. Đây cũng là thách thức đối với nhiều doanh nghiệp, HTX khi quy mô sản xuất nhỏ, nguồn lực đầu tư hạn chế, trong khi yêu cầu của thị trường ngày càng cao.
Để hỗ trợ các chủ thể, tỉnh đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá và kết nối tiêu thụ thông qua hội chợ, tuần hàng OCOP, hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và sàn thương mại điện tử. Nhiều sản phẩm Lai Châu từng bước được mở rộng thị trường, tạo niềm tin với người tiêu dùng. Nhưng phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng thương hiệu ở một số doanh nghiệp, HTX chưa theo kịp yêu cầu, ảnh hưởng đến sức cạnh tranh.

Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã phát huy hiệu quả trong khai thác tiềm năng, lợi thế địa phương, góp phần phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản.

Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 57 sản phẩm OCOP hết thời hạn nhưng chưa đánh giá, phân hạng lại. Điều này cho thấy, một số chủ thể chưa thực sự quan tâm đến việc duy trì tiêu chí OCOP và tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng. Đối với xã Than Uyên, cuối năm 2026 có 9 sản phẩm đến thời hạn đánh giá, công nhận lại. Ngay từ đầu năm, xã rà soát hồ sơ, hướng dẫn các chủ thể bổ sung điều kiện về chất lượng sản phẩm, vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận. Theo ông Đỗ Ngọc Toán - Trưởng Phòng Kinh tế xã Than Uyên, khó khăn lớn nhất là việc chuyển quyền quản lý nhãn hiệu chứng nhận đối với gạo séng cù Than Uyên và gạo tẻ tròn Than Uyên sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vẫn chưa có hướng dẫn cụ thể. Địa phương đang phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh kiến nghị tháo gỡ để các chủ thể hoàn thiện hồ sơ công nhận lại đúng kế hoạch.
Để giữ vững thương hiệu OCOP, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, các chủ thể cần chủ động đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm và MRTT tiêu thụ. Đây là yếu tố quyết định để sản phẩm OCOP khẳng định vị thế, nâng cao sức cạnh tranh trong giai đoạn mới.

Khẳng định thương hiệu bằng nội lực
Chương trình OCOP của Lai Châu tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, lấy chủ thể sản xuất làm trung tâm và lấy thị trường làm định hướng. Trọng tâm là nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển vùng nguyên liệu, đẩy mạnh liên kết theo chuỗi giá trị, ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu để nâng cao giá trị sản phẩm.
Ông Nguyễn Bá Nho - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Ngành tiếp tục tham mưu triển khai chương trình theo hướng thực chất; tăng cường kiểm tra, giám sát việc duy trì chất lượng sau công nhận. Đồng thời, hỗ trợ các chủ thể phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và MRTT tiêu thụ nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP.

Gạo Séng Cù OCOP được trưng bày, giới thiệu tại cửa hàng, góp phần quảng bá đặc sản Lai Châu đến người tiêu dùng.

Theo mục tiêu giai đoạn 2026-2030, Lai Châu phấn đấu duy trì, phát triển trên 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 50 sản phẩm đạt 4 sao; trên 70% sản phẩm được đánh giá, phân hạng lại, trên 10% sản phẩm được nâng hạng. Đồng thời, 80% chủ thể OCOP tham gia các kênh bán hàng hiện đại, 100% sản phẩm được áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo quy định.
Chương trình Mỗi xã một sản phẩm đã góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương, tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn. Song, để sản phẩm OCOP của Lai Châu tiếp tục khẳng định thương hiệu và vươn xa, yếu tố quyết định vẫn là nội lực của các chủ thể. Khi doanh nghiệp, HTX và người dân đổi mới tư duy, duy trì chất lượng, chủ động thích ứng với thị trường, mỗi sản phẩm OCOP sẽ trở thành thương hiệu mang bản sắc riêng của Lai Châu.