Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
“Bia cổ hoài lai” – Báu vật truyền đời
“Bia cổ hoài lai” – Báu vật truyền đời
Xã Hội
28/02/2026 20:09
Giữa trùng điệp núi rừng Tây Bắc, nơi cổ nhân gọi là Ninh Viễn (nghĩa là vùng đất xa xôi mà yên ổn), bên dòng sông Đà – dòng sông huyền thoại, trên vách Pú Huổi Chỏ, có một báu vật mà 6 thế kỷ trước ông cha ta đã để lại. Đó là “Bia cổ hoài lai” – tấm bảo thạch trấn biên, là báu vật truyền đời mà cha ông để lại cho muôn thế hệ con cháu.
Đặc sắc lễ hội Gầu Tào xã Mường Kim
Đặc sắc lễ hội Gầu Tào xã Mường Kim
Văn hóa
28/02/2026 19:29
Ngày 28/2, UBND xã Mường Kim tổ chức lễ hội Gầu Tào tại chợ phiên Tà Mung ở bản Nậm Pắt. Tham dự lễ hội có các đồng chí lãnh đạo Đảng uỷ, HĐND, UBND, Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các phòng, ban chuyên môn xã Mường Kim; lãnh đạo các xã Khao Mang (Lào Cai), Mường Chiên (Sơn La) cùng đông đảo nhân dân và du khách.
Khai mạc Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026
Khai mạc Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026
Văn hóa
28/02/2026 12:27
Sáng 28/2 (tức ngày 12 tháng giêng năm Bính Ngọ), tại Di tích quốc gia Khu vực Đền thờ Vua Lê Thái Tổ, xã Lê Lợi, UBND tỉnh long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026. Lễ hội được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của tỉnh trong công tác bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị di sản văn hóa, gắn với mục tiêu phát triển du lịch bền vững, góp phần quảng bá hình ảnh đất và người Lai Châu.
Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026
Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026
Văn hóa
27/02/2026 17:56
Chiều 27/2, tại xã Lê Lợi, Hội Văn học nghệ thuật (Uỷ ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lai Châu) phối hợp cùng UBND xã Lê Lợi tổ chức Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026 với chủ đề “Trước biển lớn”. Dự và chỉ đạo có đồng chí Tống Thanh Hải - Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh uỷ, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh.
Mường Kim rộn ràng tổ chức lễ hội Đua thuyền đuôi én và Xoè chiêng
Mường Kim rộn ràng tổ chức lễ hội Đua thuyền đuôi én và Xoè chiêng
Văn hóa
27/02/2026 07:56
Ngày 26/2 (tức ngày mùng 10 Tết Bính Ngọ), UBND xã Mường Kim tổ chức hai lễ hội của đồng bào dân tộc Thái năm 2026, gồm: Xoè Chiêng và Đua thuyền đuôi én. Dự lễ hội có các đồng chí lãnh đạo Đảng uỷ - HĐND - UBND - Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã; lãnh đạo các phòng ban chuyên môn, Công an, Quân sự xã; nhân dân các bản trên địa bàn và du khách.
Sẵn sàng khai hội
Sẵn sàng khai hội
Văn hóa
26/02/2026 14:27
Mặc dù tổ chức lần thứ 2 theo quy mô cấp tỉnh nhưng với xã Lê Lợi lại là lần đầu tiên được giao chủ trì, phối hợp thực hiện các nội dung công việc trong khuôn khổ Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026 diễn ra từ ngày 27/2 - 1/3/2026 (tức ngày 11 - 13/1 âm lịch). Với sự chủ động của cấp ủy, chính quyền xã và các cơ quan, đơn vị liên quan của tỉnh, đến thời điểm này, công tác chuẩn bị đã hoàn tất, sẵn sàng khai hội.
Tổng duyệt phần tế lễ tại Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026
Tổng duyệt phần tế lễ tại Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026
Văn hóa
25/02/2026 17:19
Sáng 25/2, tại quần thể Khu di tích Đền thờ Vua Lê Thái Tổ, xã Lê Lợi tổ chức Lễ tổng duyệt phần tế lễ trong khuôn khổ Lễ hội Đền thờ Vua Lê Thái Tổ năm 2026. Đây là nội dung quan trọng nhằm rà soát toàn bộ nghi thức, bảo đảm lễ tế diễn ra trang nghiêm, đúng truyền thống, đúng kịch bản đã được Ban Tổ chức phê duyệt.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3157 ngày 04/03/2026
Báo Lai Châu Số 3156 ngày 02/03/2026
Báo Lai Châu Số 573 ngày 28/02/2026
Báo Lai Châu Số 544 ngày 28/02/2026
Báo Lai Châu Số 3155 ngày 27/02/2026
Báo Lai Châu Số 3154 ngày 26/02/2026
Báo Lai Châu Số 3147 ngày 13/02/2026
Báo Lai Châu Số 3146 ngày 12/02/2026
Báo Lai Châu Số 3145 ngày 11/02/2026
Báo Lai Châu Số 3144 ngày 09/02/2026