Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Lai Châu bảo tồn các di sản văn hóa
Lai Châu bảo tồn các di sản văn hóa
Văn hóa
31/12/2025 09:23
Lai Châu giàu bản sắc văn hóa với 13 di sản văn hóa đã được ghi danh và công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại và di sản văn hóa cấp Quốc gia. Những năm qua, tỉnh chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản như: phục dựng nghi lễ truyền thống, truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề thủ công truyền thống… Qua đó, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.
Lan toả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”
Lan toả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”
Văn hóa
28/12/2025 22:51
Những năm qua, xã Than Uyên đã lan toả phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” bằng nhiều việc làm cụ thể, thiết thực. Qua đó, phát huy sức mạnh khối đoàn kết các dân tộc trong việc xây dựng nếp sống văn hoá, văn minh, tiến bộ, giàu bản sắc. Đến hết năm 2025, toàn xã có trên 85% bản, khu đạt danh hiệu “Bản, khu văn hóa”, hơn 94% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”.
Mường Than khai thác tiềm năng phát triển du lịch bền vững
Mường Than khai thác tiềm năng phát triển du lịch bền vững
Du lịch
28/12/2025 07:46
Mường Than - vùng đất nằm trên trục giao thông quan trọng nối quốc lộ 32 và quốc lộ 279 từ lâu được biết đến là một trong những thung lũng rộng lớn, trù phú bậc nhất của tỉnh Lai Châu. Địa hình đa dạng, khí hậu mát mẻ, cảnh quan nguyên sơ cùng sự giao thoa văn hóa của các dân tộc Thái, Dao, Mông đã tạo nền tảng thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, cộng đồng và tâm linh.
Má Nghé xây dựng nếp sống văn minh
Má Nghé xây dựng nếp sống văn minh
Xã Hội
27/12/2025 06:24
Triển khai thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU, ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu và xây dựng nếp sống văn minh, bản Má Nghé (xã Khổng Lào) đã đạt được những kết quả tích cực. Qua đó, góp phần nâng cao đời sống văn hóa và nhận thức của người dân.
Khoen On bảo tồn bản sắc văn hoá trong thời kỳ mới
Khoen On bảo tồn bản sắc văn hoá trong thời kỳ mới
Văn hóa
27/12/2025 05:54
Phát triển các đội văn nghệ quần chúng; quan tâm đầu tư cơ sở vật chất văn hoá; duy trì tổ chức Chợ phiên Thẳm Củng; mở các lớp truyền dạy dân ca, dân vũ là những giải pháp cụ thể mà xã Khoen On triển khai trong thời gian qua. Qua đó, nhằm thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 04 -NQ/TU, ngày 17/2/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030 (Nghị quyết số 04 - NQ/TU).
Gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc Dao đỏ
Gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc Dao đỏ
Văn hóa
27/12/2025 05:34
Thời gian qua, người Dao đỏ ở xã Mường Than luôn nỗ lực gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Để hôm nay những giá trị, di sản ấy trở thành sức mạnh nội sinh; tiềm năng, lợi thế giúp người dân khai thác phát triển du lịch, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và thu nhập.
Pa Tần tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả 2 năm thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU
Pa Tần tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả 2 năm thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU
Chính trị
24/12/2025 06:01
Ngày 23/12, Đảng ủy xã Pa Tần tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả 2 năm thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU, ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2024-2030 (Nghị quyết số 15-NQ/TU).

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3134 ngày 22/01/2026
Báo Lai Châu Số 3133 ngày 21/01/2026
Báo Lai Châu Số 3132 ngày 19/01/2026
Báo Lai Châu Số 3131 ngày 16/01/2026
Báo Lai Châu Số 3130 ngày 15/01/2026
Báo Lai Châu Số 3129 ngày 14/01/2026
Báo Lai Châu Số 3128 ngày 12/01/2026
Báo Lai Châu Số 3127 ngày 09/01/2026
Báo Lai Châu Số 3126 ngày 08/01/2026
Báo Lai Châu Số 3125 ngày 07/01/2026