Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Đề án “Phát triển du lịch tỉnh Lai Châu giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035”
Đề án “Phát triển du lịch tỉnh Lai Châu giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035”
Chính trị
20/05/2026 11:38
Lai Châu đang từng bước đánh thức tiềm năng du lịch từ cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, bản sắc văn hóa đặc sắc của 20 dân tộc và những sản phẩm du lịch riêng có để tạo động lực phát triển kinh tế xanh, bền vững. Đề án “Phát triển du lịch tỉnh Lai Châu giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035” được kỳ vọng sẽ mở ra hướng đi mới, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao đời sống người dân và xây dựng hình ảnh Lai Châu trở thành điểm đến hấp dẫn của khu vực Tây Bắc.
Pu Sam Cáp điểm đến du lịch hấp dẫn
Pu Sam Cáp điểm đến du lịch hấp dẫn
Văn hóa
20/05/2026 10:25
Giữa đại ngàn Tây Bắc hùng vĩ, quần thể động Pu Sam Cáp phường Đoàn Kết (tỉnh Lai Châu) hiện lên như một “kiệt tác điêu khắc” của thiên nhiên với những khối thạch nhũ kỳ ảo được bồi đắp qua hàng triệu năm. Không chỉ mê hoặc bởi vẻ đẹp nguyên sơ, huyền bí, danh thắng cấp quốc gia này còn trở thành điểm đến hấp dẫn cho những ai yêu khám phá.
Tả Lèng mùa nước đổ
Tả Lèng mùa nước đổ
Văn hóa
18/05/2026 08:37
Những ngày tháng 5, sau cơn mưa đầu mùa, mang theo dòng nước ngọt lành về các khu ruộng bậc thang vùng cao sóng sánh. Dưới ánh nắng vàng rực rỡ, giữa núi non hùng vĩ của Lai Châu, Tả Lèng mùa nước đổ hiện lên như một bức tranh thủy mặc. Những thửa ruộng bậc thang tầng tầng, lớp lớp óng ánh sắc nước, phản chiếu mây trời trong xanh ngọc biếc, tạo nên khung cảnh vừa thơ mộng, vừa kỳ vĩ. Không chỉ là mùa mở đầu cho một vụ canh tác mới, mùa nước đổ ở Tả Lèng còn là thời điểm đẹp nhất để du khách đến cảm nhận vẻ bình yên của miền sơn cước và khám phá nét đẹp lao động cần cù của đồng bào nơi đây.
Kỳ 2: Làm mới du lịch từ bản sắc riêng
─ Du lịch Lai Châu: Gỡ “nút thắt” để “cất cánh” ─ Kỳ 2: Làm mới du lịch từ bản sắc riêng
Xã Hội
15/05/2026 15:27
Nhận diện rõ điểm nghẽn nhưng đồng thời phải tạo nên sự khác biệt với những cách làm mới, tư duy mới. Điều này, đang được Lai Châu hiện thực hóa. Năm 2026 được kỳ vọng là dấu mốc quan trọng để ngành Du lịch của tỉnh bứt phá, khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ du lịch Tây Bắc.
Kỳ 1: Phát triển chưa tương xứng tiềm năng
─ Du lịch Lai Châu: Gỡ “nút thắt” để “cất cánh” ─ Kỳ 1: Phát triển chưa tương xứng tiềm năng
Xã Hội
13/05/2026 10:12
Sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, bản sắc văn hóa phong phú của 20 dân tộc và vị thế cửa ngõ Tây Bắc, tỉnh Lai Châu từ lâu được xem là vùng đất giàu tiềm năng du lịch của vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh vẫn chưa phát triển tương xứng, đặc biệt lượng khách đến nhưng ở lại ít, chi tiêu thấp, sản phẩm du lịch đơn điệu. Tháo gỡ những “nút thắt” này là điều kiện tiên quyết để du lịch Lai Châu “cất cánh”.
Mường Khoa triển khai mô hình điểm xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới
Mường Khoa triển khai mô hình điểm xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới
Văn hóa
09/05/2026 16:21
Sáng 9/5, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU xã Mường Khoa tổ chức hội nghị triển khai mô hình điểm “Xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới” tại bản Phiêng Tâm thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2024 - 2030.
Quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, phát triển toàn diện ngành văn hóa, thể thao và du lịch
Quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, phát triển toàn diện ngành văn hóa, thể thao và du lịch
Văn hóa
28/04/2026 20:32
Văn phòng Chính phủ vừa có Thông báo số 216/TB-VPCP ngày 26/4/2026 kết luận của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại cuộc họp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) về tình hình thực hiện chương trình công tác, kế hoạch nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và rà soát cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh theo Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3207 ngày 29/05/2026
Báo Lai Châu Số 3206 ngày 28/05/2026
Báo Lai Châu Số 3205 ngày 27/05/2026
Báo Lai Châu Số 3204 ngày 25/05/2026
Báo Lai Châu Số 556 ngày 23/05/2026
Báo Lai Châu Số 3203 ngày 22/05/2026
Báo Lai Châu Số 3202 ngày 21/05/2026
Báo Lai Châu Số 3201 ngày 20/05/2026
Báo Lai Châu Số 581 ngày 20/05/2026
Báo Lai Châu Số 3200 ngày 18/05/2026