Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông

Văn hóa

Kim Oanh

Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả

Thứ năm, 07/10/2010 14:47

- (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.

Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.

Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:

Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.

Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.

Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.

Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).

Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.

Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.

Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.

Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.

Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Lễ Chào cờ chào năm mới năm 2026

Sông Đà vào xuân

Đoàn VĐV Lai Châu giành 3 giải nhất, nhì tại Giải bán marathon Quốc tế Việt Nam 2026

Các chính sách mới có hiệu lực từ 01/1/2026

Lai Châu: Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng

Tổ chức hoạt động Câu lạc bộ bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng

Tọa đàm “Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”

Kiến tạo bản sắc và chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số

Trại sáng tác mỹ thuật “Vẻ đẹp đất và người Lai Châu”

Phát động Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật "Tự hào một dải biên cương" lần thứ IV

Hoa hậu Việt Nam 2024 trải nghiệm văn hóa, du lịch tại Lai Châu

Dệt nên bản sắc dân tộc Lự Lai Châu

Trao tặng 405 cây xanh trong chương trình “chùa xanh” tại chùa Linh Sơn

Tin cùng chuyên mục

Tăng cường sự lãnh đạo của cấp uỷ trong thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU

Xã Hội

10/07/2026 17:09

Chiều 10/7, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU tỉnh (Ban Chỉ đạo tỉnh), tổ chức Hội nghị đánh quá kết quả thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu (Nghị quyết số 15-NQ/TU) 6 tháng đầu năm; triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026.

Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 được vinh danh tại Giải thưởng VITA AWARDS 2026

Văn hóa

10/07/2026 16:23

Hiệp hội Du lịch Việt Nam vừa phối hợp với UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ trao Giải thưởng VITA AWARDS 2026 nhằm tôn vinh các địa phương, điểm đến, doanh nghiệp và mô hình tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự phát triển của ngành Du lịch Việt Nam. Trong số 106 giải thưởng thuộc 9 hạng mục được trao, Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 (xã Khun Há, tỉnh Lai Châu) vinh dự đứng tên ở hạng mục "Điểm đến có sản phẩm du lịch có nội hàm văn hóa sâu sắc", giúp Lai Châu được vinh danh tại mùa giải đầu tiên.

Cuộc thi sáng tác các tác phẩm thơ, âm nhạc, nhiếp ảnh hướng tới chào mừng tỉnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương

Xã Hội

09/07/2026 09:16

Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh ban hành Kế hoạch số 75-KH/TU về tổ chức Cuộc thi sáng tác các tác phẩm thơ, âm nhạc và nhiếp ảnh hướng tới chào mừng tỉnh Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây là đợt sinh hoạt văn hóa – chính trị sâu rộng nhằm tạo không khí thi đua sôi nổi, khơi dậy niềm tự hào, ý chí tự lực, tự cường, chung sức xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương theo tinh thần Kết luận số 20-KL/TW của Bộ Chính trị.

Sẵn sàng khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Phong Thổ chào năm học mới

Chính trị

06/07/2026 08:33

Sẵn sàng khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Phong Thổ chào năm học mới

Nguyễn Quốc Huy – Thủ khoa khối A00, Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tỉnh Lai Châu

Xã Hội

03/07/2026 08:37

Nguyễn Quốc Huy – Thủ khoa khối A00, Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tỉnh Lai Châu

Lai Châu: Kết nối đầu tư - Kiến tạo tương lai

Kinh tế

03/07/2026 08:11

Lai Châu: Kết nối đầu tư - Kiến tạo tương lai

Hội nghị truyền thông, nói chuyện chuyên đề nhân kỷ niệm 25 năm ngày Gia đình Việt Nam

Xã Hội

30/06/2026 15:57

Chiều 30/6, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) tỉnh Lai Châu phối hợp với Liên đoàn Lao động tỉnh tổ chức Hội nghị truyền thông, nói chuyện chuyên đề nhân kỷ niệm 25 năm ngày Gia đình Việt Nam (28/6/2001 - 28/6/2026) với chủ đề “Gia đình hạnh phúc - Quốc gia thịnh vượng”.

Lai Châu – Đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội

Chính trị

30/06/2026 11:20

Sáng 30/6, tại Hà Nội, tỉnh Lai Châu long trọng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư năm 2026 với chủ đề: “Lai Châu – Đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội”. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thể hiện quyết tâm của tỉnh trong việc phát huy tiềm năng, lợi thế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, tăng cường kết nối và hợp tác với cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

50 học viên tham gia lớp bồi dưỡng văn hóa công vụ năm 2026

Chính trị

30/06/2026 10:16

Sáng 30/6, Trường Chính trị tỉnh phối hợp với Sở Nội vụ khai giảng lớp bồi dưỡng Văn hóa công vụ năm 2026. Dự khai mạc có đại diện lãnh đạo Trường Chính trị tỉnh, Sở Nội vụ và 50 học viên là cán bộ, công chức, viên chức đến từ các sở, ngành, cơ quan, đơn vị của tỉnh.