Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
-
(BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
![]() |
| Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh. |
Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.
Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức tọa đàm về sách và văn hóa đọc
Duy trì Câu lạc bộ bảo tồn nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân gian dân tộc Lào
Hội nghị gặp mặt, đối thoại với các doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở kinh doanh du lịch
Khai hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên
Hành trình chinh phục Olympia của chàng trai Lai Châu
Tạo lập sức mạnh mềm, tăng lợi thế cạnh tranh quốc gia
Duy trì sinh hoạt Câu lạc bộ bảo tồn hát dân ca dân tộc Hà Nhì tại xã Mù Cả
Công bố Giải chạy “Bước chân trên mây” chinh phục con đường đá cổ Pavi
Tin cùng chuyên mục
Phim đề tài cách mạng tạo sức hút: Động lực cho chặng đường sáng tạo mới
Văn hóa
30/07/2026 09:08
Lần đầu tiên, toàn bộ hệ thống rạp trên toàn quốc, các đội chiếu phim lưu động và các đơn vị của quân đội cùng tham gia những hoạt động điện ảnh ý nghĩa nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), tạo nên sức lan tỏa rộng khắp. Sự đồng hành của các đơn vị trong ngành Điện ảnh cùng sự hưởng ứng của công chúng đem lại động lực cho dòng phim đề tài lịch sử, cách mạng bước vào một chặng đường phát triển mới.
Lai Châu triển khai Nghị định số 269/2026/NĐ-CP về bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số
Văn hóa
25/07/2026 06:07
UBND tỉnh Lai Châu vừa ban hành Văn bản số 6202/UBND-VX triển khai thực hiện Nghị định số 269/2026/NĐ-CP ngày 01/7/2026 của Chính phủ về quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số; yêu cầu các sở, ngành, địa phương tổ chức tuyên truyền, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo quy định, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tổ chức hoạt động Câu lạc bộ bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng
Văn hóa
24/07/2026 14:30
Trong 2 ngày (23-24/7), tại Nhà văn hóa bản Nậm Ty, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với UBND xã Nậm Hàng tổ chức khai mạc hoạt động Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng năm 2026.
Tọa đàm “Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”
Văn hóa
24/07/2026 12:17
Sáng 24/7, Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức Tọa đàm với chủ đề “ Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”. Chương trình có sự tham gia, giao lưu, chia sẻ của nhà thơ Phùng Hải Yến – Phó Chủ tịch Hội Văn học -Nghệ thuật (VHNT) tỉnh Lai Châu và nhà văn Huỳnh Nguyên – hội viên Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Lai Châu và đông đảo bạn đọc, đặc biệt là các em thiếu nhi yêu sách.
Kiến tạo bản sắc và chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số
Văn hóa
24/07/2026 09:29
Tại phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam (diễn ra ngày 13/7 vừa qua), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ một trong bốn khoảng trống lớn sau thời gian thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW đó là “sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số”. Đây là điểm nghẽn đang cản trở quá trình chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển đất nước.
Trại sáng tác mỹ thuật “Vẻ đẹp đất và người Lai Châu”
Xã Hội
16/07/2026 09:20
Từ ngày 14-19/7, tại xã Sin Suối Hồ, Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lai Châu tổ chức Trại sáng tác mỹ thuật với chủ đề “Vẻ đẹp đất và người Lai Châu”. Tham dự có các đồng chí Phạm Văn Hải - Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh; Giàng A Vư - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Sin Suối Hồ cùng lãnh đạo địa phương và các họa sĩ, trại viên.
Phát động Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật "Tự hào một dải biên cương" lần thứ IV
Chính trị
16/07/2026 09:06
Cuộc thi dành cho công dân Việt Nam từ 15 tuổi trở lên đang sinh sống trong và ngoài nước, cùng người nước ngoài đang học tập, công tác, sinh sống tại Việt Nam.
Hoa hậu Việt Nam 2024 trải nghiệm văn hóa, du lịch tại Lai Châu
Xã Hội
15/07/2026 21:56
Ngày 15/7, Hoa hậu Việt Nam 2024 Hà Trúc Linh cùng các người đẹp tham dự cuộc thi Hoa hậu Việt Nam đã có hành trình trải nghiệm, khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và bản sắc văn hóa tại bản du lịch cộng đồng Lao Chải (xã Khun Há) và Khu du lịch Cổng trời Ô Quy Hồ (xã Bình Lư), tỉnh Lai Châu.
Trao tặng 405 cây xanh trong chương trình “chùa xanh” tại chùa Linh Sơn
Xã Hội
10/07/2026 17:44
Chiều 10/7, tại chùa Linh Sơn, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Quỹ Xanh Trí Đức Lai Châu tổ chức Lễ trồng cây và tặng cây trong khuôn khổ chương trình “Chùa Xanh”.
Tăng cường sự lãnh đạo của cấp uỷ trong thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU
Xã Hội
10/07/2026 17:09
Chiều 10/7, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU tỉnh (Ban Chỉ đạo tỉnh), tổ chức Hội nghị đánh quá kết quả thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu (Nghị quyết số 15-NQ/TU) 6 tháng đầu năm; triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026.
Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 được vinh danh tại Giải thưởng VITA AWARDS 2026
Văn hóa
10/07/2026 16:23
Hiệp hội Du lịch Việt Nam vừa phối hợp với UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ trao Giải thưởng VITA AWARDS 2026 nhằm tôn vinh các địa phương, điểm đến, doanh nghiệp và mô hình tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự phát triển của ngành Du lịch Việt Nam. Trong số 106 giải thưởng thuộc 9 hạng mục được trao, Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 (xã Khun Há, tỉnh Lai Châu) vinh dự đứng tên ở hạng mục "Điểm đến có sản phẩm du lịch có nội hàm văn hóa sâu sắc", giúp Lai Châu được vinh danh tại mùa giải đầu tiên.
.jpg)