Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Họp Ban Chỉ đạo Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu
Họp Ban Chỉ đạo Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu
Văn hóa
12/06/2026 16:09
Chiều ngày 12/6, Ban Chỉ đạo (BCĐ) Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu tổ chức họp cho ý kiến đối với dự thảo Quyết định ban hành Quy chế hoạt động của BCĐ. Đồng chí Sùng A Hồ - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Trưởng BCĐ Phát triển văn hóa tỉnh chủ trì cuộc họp. Dự cuộc họp có các đồng chí thành viên BCĐ là lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các ban Đảng tỉnh, các sở, ban, ngành của tỉnh.
Đổi thay Sảng Phìn
Đổi thay Sảng Phìn
Kinh tế
12/06/2026 08:49
Từ một vùng đất còn khó khăn với giao thông cách trở, sản xuất chủ yếu dựa vào đất nương, đời sống người dân phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, nay bản Sảng Phìn (xã Sìn Hồ) đã khoác lên mình diện mạo mới. Đó là, những con đường bê tông nối dài, mô hình kinh tế hiệu quả và nếp nhà khang trang thấp thoáng bên sườn núi.
Kiến tạo đô thị sinh thái, thông minh mang bản sắc Tây Bắc
Kiến tạo đô thị sinh thái, thông minh mang bản sắc Tây Bắc
Văn hóa
05/06/2026 10:18
Với tầm nhìn xây dựng đô thị hiện đại, xanh, thông minh và giàu bản sắc văn hóa vùng cao, tỉnh Lai Châu đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển trung tâm đô thị thông qua Quy hoạch chung đô thị liên phường Đoàn Kết - Tân Phong đến năm 2045. Qua đó, mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống của người dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tăng cường liên kết vùng Tây Bắc.
Lai Châu lần đầu tiên tổ chức Trại sáng tác văn học trẻ
Lai Châu lần đầu tiên tổ chức Trại sáng tác văn học trẻ
Văn hóa
03/06/2026 09:54
Sáng ngày 3/6, Hội Văn học Nghệ thuật (VHNT) tỉnh tổ chức khai mạc Trại sáng tác trẻ tỉnh Lai Châu năm 2026 dành cho học sinh Chuyên văn Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn. Đây là lần đầu tiên Hội VHNT tỉnh tổ chức Trại sáng tác văn học trẻ nhằm khơi dậy đam mê sáng tạo, bồi dưỡng năng khiếu và tạo nguồn lực kế cận cho hoạt động văn học nghệ thuật địa phương.
Sin Suối Hồ đón nhận danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” Việt Nam năm 2025
Sin Suối Hồ đón nhận danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” Việt Nam năm 2025
Văn hóa
30/05/2026 12:19
Sáng 30/5, UBND xã Sin Suối Hồ tổ chức Lễ Công bố Giải thưởng du lịch Việt Nam năm 2025 “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” đối với điểm du lịch cộng đồng bản Sin Suối Hồ (xã Sin Suối Hồ). Dự buổi lễ có các đồng chí: Trần Quang Kháng - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL); Phạm Văn Minh - Phó Giám đốc Viettel Lai Châu; lãnh đạo các xã Sin Suối Hồ, Phong Thổ, Khổng Lào; đại diện các phòng, ban, cơ quan, đơn vị đóng chân trên địa bàn xã cùng nhân dân và du khách...

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 2223 ngày 26/06/2026
Báo Lai Châu Số 3222 ngày 25/06/2026
Báo Lai Châu Số 3221 ngày 24/06/2026
Báo Lai Châu Số 3220 ngày 22/06/2026
Báo Lai Châu Số 584 ngày 20/06/2026
Báo Lai Châu Số 560 ngày 20/06/2026
Báo Lai Châu Số 3219 ngày 19/06/2026
Báo Lai Châu Số 3218 ngày 18/06/2026
Báo Lai Châu Số 3217 ngày 17/06/2026
Báo Lai Châu Số 3216 ngày 15/06/2026