Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Nguyễn Quốc Huy – Thủ khoa khối A00, Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tỉnh Lai Châu
Lai Châu: Kết nối đầu tư - Kiến tạo tương lai
Hội nghị truyền thông, nói chuyện chuyên đề nhân kỷ niệm 25 năm ngày Gia đình Việt Nam
Lai Châu – Đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội
50 học viên tham gia lớp bồi dưỡng văn hóa công vụ năm 2026
Lai Châu: Vùng đất của những tiềm năng
Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Lai Châu năm 2026 “Lai Châu - đánh thức tiềm năng, khơi nguồn cơ hội”
Lai Châu: Đậm đà bản sắc
Tin cùng chuyên mục
Hội thi kết nối sáng kiến truyền thông về bình đẳng giới và gia đình hạnh phúc
Văn hóa
25/06/2026 23:21
Ngày 25/6, Hội Liên hiệp phụ nữ tỉnh Lai Châu phối hợp với Tổ chức Plan Việt Nam tổ chức Hội thi Kết nối sáng kiến truyền thông về bình đẳng giới và gia đình hạnh phúc.
Giữ hồn bánh phở nơi phố đá San Thàng
MULTIMEDIA
21/06/2026 17:03
Giữ hồn bánh phở nơi phố đá San Thàng
Ngày hội hái Lê phường Tân Phong năm 2026
Văn hóa
20/06/2026 10:57
Ngày hội được UBND phường Tân Phong tổ chức sáng 20/6 tại Tổ dân phố Sáy San 1, phường Tân Phong.
Khi mùa hè gõ cửa Lai Châu
Văn hóa
16/06/2026 14:04
Mùa hè đến với Lai Châu không chỉ bằng cái nắng vàng óng trên những cung đường uốn lượn, mà còn hiện hữu trong sắc hoa phượng đỏ thắm, những cơn mưa đầu mùa bất chợt, tiếng ve gọi hè giữa núi rừng và nhịp lao động rộn ràng trên khắp các bản làng. Mỗi khoảnh khắc đều mang theo hơi thở của đất trời Tây Bắc, tạo nên bức tranh mùa hè tươi mới, đầy sức sống.
─ Ngành chè Lai Châu ─
Mở rộng thị trường, phát triển bền vững
Kinh tế
15/06/2026 10:37
Diện tích chè ngày càng được mở rộng, khẳng định là cây trồng chủ lực của tỉnh, nhiều công ty, doanh nghiệp sản xuất, chế biến chè đang vươn mình mạnh mẽ với khát vọng định danh thương hiệu trà Việt. Trong số 21 sản phẩm chè của tỉnh đạt tiêu chuẩn OCOP, có 7 sản phẩm đạt hạng 4 sao và 14 sản phẩm đạt 3 sao. Từ bàn tay chăm sóc của người nông dân đến sản phẩm chế biến đạt tiêu chuẩn, chè không chỉ là thức uống mà là kết tinh văn hóa, sinh kế và giấc mơ hội nhập.
Lai Châu - Chạm mây Tây Bắc, đón hè mát lành
Văn hóa
15/06/2026 07:13
Giữa những ngày hè oi ả, Lai Châu trở thành điểm đến hấp dẫn với khí hậu mát mẻ, cảnh quan hùng vĩ. Chương trình kích cầu du lịch hè năm 2026 với chủ đề “Lai Châu - Chạm mây Tây Bắc, đón hè mát lành” không chỉ mang đến nhiều ưu đãi hấp dẫn mà còn mang đến cho du khách những hành trình trải nghiệm độc đáo, an toàn và đầy cảm xúc.
Họp Ban Chỉ đạo Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu
Văn hóa
12/06/2026 16:09
Chiều ngày 12/6, Ban Chỉ đạo (BCĐ) Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu tổ chức họp cho ý kiến đối với dự thảo Quyết định ban hành Quy chế hoạt động của BCĐ. Đồng chí Sùng A Hồ - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Trưởng BCĐ Phát triển văn hóa tỉnh chủ trì cuộc họp. Dự cuộc họp có các đồng chí thành viên BCĐ là lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các ban Đảng tỉnh, các sở, ban, ngành của tỉnh.
.jpg)