Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Giao lưu văn nghệ chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng
Giao lưu văn nghệ chào mừng thành công Đại hội XIV của Đảng
Văn hóa
04/02/2026 09:22
Tối 3/2, Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Nậm Cuổi tổ chức giao lưu văn nghệ chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026. Đồng chí Tống Thanh Hải - Uỷ viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự chương trình.
Ngày hội văn hoá dân tộc Mông
Ngày hội văn hoá dân tộc Mông
Văn hóa
30/01/2026 15:29
Sáng 30/1, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở (THCS) Nùng Nàng, phường Tân Phong tổ chức Ngày hội Văn hoá dân tộc Mông năm 2026.
Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững ở Lai Châu
Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch bền vững ở Lai Châu
Văn hóa
27/01/2026 16:17
Giai đoạn 2021–2025, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, Nghị quyết số 04-NQ/TU, ngày 17/02/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc gắn với phát triển du lịch được triển khai đồng bộ và đạt nhiều kết quả quan trọng. Các giá trị văn hóa được gìn giữ, phát huy hiệu quả; du lịch phát triển rõ nét, từng bước khẳng định hướng đi bền vững, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh.
“Vững bước niềm tin theo Đảng”
“Vững bước niềm tin theo Đảng”
Văn hóa
25/01/2026 22:55
Tối 25/1, tại Quảng trường phường Đoàn Kết, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch phối hợp với UBND phường Đoàn Kết tổ chức Chương trình nghệ thuật với chủ đề “Vững bước niềm tin theo Đảng” chào mừng thành công Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930 – 03/02/2026).

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3147 ngày 13/02/2026
Báo Lai Châu Số 3146 ngày 12/02/2026
Báo Lai Châu Số 3145 ngày 11/02/2026
Báo Lai Châu Số 3144 ngày 09/02/2026
Báo Lai Châu Số 541 ngày 07/02/2026
Báo Lai Châu Số 542 ngày 06/02/2026
Báo Lai Châu Số 3148 ngày 06/02/2026
Báo Lai Châu Số 571 ngày 06/02/2026
Báo Lai Châu Số 3143 ngày 06/02/2026
Báo Lai Châu Số 3142 ngày 05/02/2026