Văn hóa
Cây lanh trong đời sống dân tộc Mông
Kim Oanh
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ năm, 07/10/2010 14:47
lc-icon - (BLC) - Không chỉ múa đẹp hát hay mà phụ nữ dân tộc Mông còn khéo léo tạo nên chiếc váy xòe làm say đắm lòng người từ cây lanh.
Phụ nữ dân tộc Mông trắng ở xã Phìn Hồ (huyện Sìn Hồ) phơi lanh.

Trước đây khi ngô trên nương đã cao bằng đầu gối, lúa dưới ruộng đã cấy xong, người Mông chuyển sang cày, bừa cho đất tơi xốp rồi gieo hạt lanh.

Làm xong cỏ ngô thì vườn lanh đã xanh. Khoảng ba, bốn tháng, lanh cao bằng đầu người, khi cây to bằng đầu đũa, chưa kịp phát tán cành là thu hoạch được. Khi thu hoạch những cây to hơn sẽ được giữ lại để phát cành, tỏa tán rồi ra hoa, kết quả, giữ lại làm giống cho mùa sau. Gặt xong, lanh được chuyển về nhà để tiện cho việc phơi và tránh trời mưa làm hỏng lanh. Khi phơi người ta nâng bó lanh lên cao rồi làm động tác xoay thật nhẹ lúc thả cuống tạo dáng như tấm váy xòe.
Vào các buổi tối khi công việc đã xong người Mông mang lanh ra tước. Vừa tước họ vừa kể cho nhau câu chuyện về cây lanh, chuyện kể rằng:
Ngày xửa ngày xưa, tiên nữ con gái út của Ngọc Hoàng đã đến tuổi cập kê, nhưng nàng bị vua cha cấm cung không cho giao du với bất kỳ ai, trong khi các chị thì vui đùa ríu rít rồi bay đi khắp xứ rong chơi đến tối mịt mới về. Hàng ngày ngồi buồn, tiên nữ ra bậu cửa ngắm nhìn trần gian, bỗng thấy một chàng ngư sinh thân hình lực lưỡng, nhưng ăn mặc rách rưới cứ tha thẩn bên bờ biển. Thừa lúc vua cha vắng nhà, tiên nữ liền bay xuống trần gian. Hai người vừa trông thấy nhau đã quyến luyến không rời.
Chàng ngư sinh chính là con trai của Long Vương. Về đến nhà, không thấy con gái út đâu, Ngọc Hoàng nổi giận sai quân đi tìm. Sợ quá 2 người liền chạy về phương trời Tây.
Khi trời yên bể lặng, hai người tính kế sinh nhai. Trong khi tiên nữ trở về trời lấy các giống loài thì ngư sinh đã kịp lùa chân tạo ra những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu. Về trời, Tiên nữ mới với tay lấy bao hạt màng (hay còn gọi là hạt lanh của người Mông ngày nay) thì Ngọc Hoàng phát hiện, liền túm tay con gái kéo lại. Lúc giằng co, những hạt lanh trong bao bị đổ vãi xuống hạ giới. Thế là từ đó người Mông giữ được giống lanh cho đến ngày nay.
Để sợi lanh đều nhau thì khi tước lanh người Mông thường chia từ gốc đến ngọn ước chừng một phần tư rồi bẻ cây lanh, sau đó tước lấy sợi cho đều tùy cây lanh to hay nhỏ rồi luồn ngón tay tước về phía ngọn trước (khi tước luôn nhớ để cho sợi lanh trôi trên móng tay để khỏi bị cắt vào da thịt).
Tước xong phần ngọn mới tước đến phần gốc. Từng sợi lanh được hợp lại thành từng đọn (bó). Những đọn lanh được cho vào cối giã vừa mềm, vừa săn. Sau khi giã xong sợi lanh sẽ được kết lại với nhau. Từ đây ta thấy đi đâu hay ngồi chỗ nào phụ nữ Mông thường mang bên mình một đọn lanh rồi rút từng sợi ra nối, phần đã nối được quấn trên mu bàn tay, rồi được xe lại bằng guồng. Sau khi xe xong người ta cho vào chảo đun sủi lăn tăn, sợi lanh được vớt ra và ngâm với nước vôi trắng, rồi mới thành sợi dệt vải.
Từ hạt giống lanh để trở thành tấm vải với hoa văn đặc sắc không bị hòa lẫn phải đổ biết bao là mồ hôi và sự cần cù, khéo léo của người phụ nữ Mông.
Bộ quần áo bằng vải lanh không chỉ được mặc trong các dịp lễ tết mà còn là bộ quần áo khi lên nương xuống ruộng. Người Mông có câu “Gái đẹp mà không biết làm lanh cũng xấu. Gái xinh không biết cầm kim cũng hư”.
Ngày nay khi sự giao lưu văn hóa giữa các dân tộc đã có sự giao hòa, nhưng vải lanh vẫn chiếm vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân tộc Mông. Cả núi non, sông suối, lẫn vũ trụ bao la dưới bàn tay diệu kỳ của người phụ nữ Mông trên tấm vải lanh đã hòa vào nhau tạo thành bức tranh kỳ ảo của thiên nhiên.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Hướng nghiệp - nền tảng chọn nghề tương lai
Hướng nghiệp - nền tảng chọn nghề tương lai
Văn hóa
12/04/2026 14:55
Trong những năm qua, công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 luôn được ngành Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) tỉnh chú trọng. Qua đó, giúp các em nhận thức rõ về ngành học, nhu cầu thị trường lao động phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện gia đình. Thực hiện tốt công tác hướng nghiệp giúp học sinh thêm vững tin bước vào tương lai.
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Văn hóa
11/04/2026 10:57
Xác định việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm, quyền lợi và niềm tự hào của chính cộng đồng. Tại tỉnh Lai Châu, từ chủ trương kiểm kê di sản đến các hoạt động truyền dạy, phục dựng đều được cấp ủy, chính quyền các cấp và người dân quan tâm đồng hành. Điều đó trở thành yếu tố then chốt để gìn giữ bản sắc văn hóa và giữ “hồn” di sản từ cộng đồng.
Họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026
Họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026
Văn hóa
08/04/2026 16:20
Chiều 8/4, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026 – Chinh phục đỉnh Tả Liên Sơn 2.996m vào ngày 19/4/2026, nhằm chuẩn bị tốt các điều kiện tổ chức giải, đồng thời rà soát, thống nhất các nội dung, nhiệm vụ đã được phân công tại dự thảo, kế hoạch tổ chức giải.
Xây dựng đời sống văn hóa mới
Xây dựng đời sống văn hóa mới
Văn hóa
05/04/2026 09:19
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt mới của xã vùng biên Dào San sau khi hợp nhất 3 xã: Dào San, Mù Sang và Tung Qua Lìn để vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Toàn xã có 28 bản với trên 16.000 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông, Hà Nhì, Dao, Thái sinh sống. Song song với nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế, cấp uỷ, chính quyền xã tập trung nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân.
Sôi động Lễ hội “Nàng Han” xã Phong Thổ năm 2026
Sôi động Lễ hội “Nàng Han” xã Phong Thổ năm 2026
Văn hóa
04/04/2026 11:48
Sáng 4/4, tại Đền thờ Nàng Han, UBND xã Phong Thổ tổ chức Lễ hội Nàng Han năm 2026. Dự Lễ hội có các đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Vương Văn Thành – nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh; đại diện lãnh đạo một số sở, ban, ngành tỉnh; Thường trực Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phong Thổ; đại diện các phòng, ban chuyên môn, đoàn thể xã; lãnh đạo một số xã lân cận; các công ty, doanh nghiệp trên địa bàn cùng đông đảo nhân dân, du khách…
Đồng bào dân tộc Mảng xóa bỏ hủ tục
Đồng bào dân tộc Mảng xóa bỏ hủ tục
Xã Hội
04/04/2026 09:51
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của hệ thống chính trị và phát huy hiệu quả các chính sách hỗ trợ, đồng bào dân tộc Mảng ở xã Pa Tần đã có nhiều tín hiệu tích cực trong thực hiện nếp sống mới: đưa người chết vào quan tài. Điều này ghi nhận sự chuyển biến lớn trong nhận thức của dân tộc Mảng sau thời gian dài duy trì hủ tục.
Độc đáo tục cấp sắc của người Dao
Độc đáo tục cấp sắc của người Dao
Văn hóa
04/04/2026 09:43
Sau tết truyền thống của dân tộc, tôi lên nhà anh trai chơi, anh rủ mọi người đi xem lễ cấp sắc (lễ tủ cải) cạnh cây đa đôi của người Dao đầu bằng thuộc xã Tả Lèng. Nhiều người Dao từ lớn, bé, già trẻ trong trang phục mới, màu sắc đen đỏ xen lẫn đến tham dự nghi lễ độc đáo và quan trọng nhất trong cuộc đời của người con trai dân tộc Dao.
Khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026
Khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026
Văn hóa
03/04/2026 10:04
Sáng 3/4, tại Nhà thi đấu Liên đoàn Lao động tỉnh diễn ra Lễ khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026. Dự lễ khai mạc có đồng chí Trần Mạnh Hùng – Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các đồng chí lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế, Tổng cục Thể dục, Thể thao Việt Nam cùng 450 vận động viên, huấn luyện viên đến từ 15 tỉnh, thành phố.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3187 ngày 24/04/2026
Báo Lai Châu Số 552 ngày 24/04/2026
Báo Lai Châu Số 3186 ngày 23/04/2026
Báo Lai Châu Số 3185 ngày 22/04/2026
Báo Lai Châu Số 3184 ngày 20/04/2026
Báo Lai Châu Số 578 ngày 19/04/2026
Báo Lai Châu Số 551 ngày 18/04/2026
Báo Lai Châu Số 3183 ngày 17/04/2026
Báo Lai Châu Số 3182 ngày 16/04/2026
Báo Lai Châu Số 3181 ngày 15/04/2026