Trích đoạn "nhảy đài" trong lễ tủ cải của người dân tộc Dao.

Lễ cấp sắc (tiếng địa phương của người Dao đầu bằng là "ái man thày xới"). Đây là nghi lễ công nhận sự trưởng thành của người con trai dân tộc Dao; công nhận là con cháu của Bàn Vương (thuộc huyết thống dân tộc Dao), được trao quyền làm thầy, được cấp âm binh và đặt tên âm để thờ cúng tổ tiên. Lễ tủ cải được thực hiện cho con trai từ 10 tuổi trở lên. Để thực hiện nghi lễ này, gia đình phải chuẩn bị một tạ lợn; 8 - 9 con gà; gạo, rượu, giấy bản, tiền vàng... Trước khi làm lễ phải đến hỏi thầy mo chọn ngày lành tháng tốt và thường diễn ra vào dịp cuối năm hoặc sang năm mới (tháng giêng, tháng hai âm lịch) khi nông nhàn. 

Thầy mo được mời tới làm lễ (tiếng Dao là "thày xới"), là người được kính trọng trong cộng đồng người Dao. Thường sẽ có một thầy cả, một thầy hai và khoảng 7 thầy phụ. Thầy cả là người trực tiếp cúng và chịu trách nhiệm chỉ đạo cả buổi tế lễ. Buổi lễ đầu tiên, sau khi thầy cả cúng, gia chủ làm cơm thiết đãi dân bản. Sau đó trong vòng từ 5 - 7 ngày, người con trai làm lễ phải thực hiện chế độ ăn chay, mỗi bữa chỉ được dùng một chén nước, một bát cơm trắng với muối, cùng việc kiêng không nói chuyện với con gái.

Trong nghi lễ này, quan trọng nhất là "lễ rơi đài" - nghi thức cuối cùng quyết định sự thành công của lễ cấp sắc. Đài được dựng cách nhà làm lễ khoảng 100m, làm từ bốn thân gỗ thẳng, chắc chắn, đường kính tầm 25cm, dựng theo hình trụ, buộc bằng dây rừng, có thang đi lên cao 2,5 - 3m, xung quanh dán giấy đỏ. Trên đỉnh có mặt phẳng như cái bàn nhỏ, trên mặt phủ một lớp cỏ gianh (cỏ gianh với người Dao đầu bằng có ý nghĩa tượng trưng cho sự linh thiêng.

Thầy cả và người con trai làm nghi lễ sẽ mặc cùng một bộ quần áo màu đỏ. Chàng trai làm lễ đội nón lá có treo đồng xu xung quanh. Chàng trai ngồi trên đài, quay lưng xuống, để rơi tự do, phía dưới có nhiều người đan tay đứng đỡ. Nếu người làm lễ rơi xuống bình an vô sự thì buổi lễ tủ cải thành công rực rỡ, người này sẽ được cấp sắc, đặt tên âm có quyền làm thầy, cúng bái tổ tiên, nhận thầy cả làm bố và được thầy cả truyền nghề. Ngược lại, người làm lễ rơi xuống bị chảy máu mũi, bị đau (người Dao cho rằng những người này đã không tuân thủ quá trình kiêng trong 7 ngày nên bị thần linh phạt), thì việc thực hiện nghi lễ coi như thất bại.

Nghi lễ cúng tại Lễ Tủ Cải người dân tộc Dao.

Theo chia sẻ của anh Tẩn A Phụ - người Dao đầu bằng thuộc xã Tả Lèng, trước đây, mỗi nhà có con trai muốn làm lễ tủ cải thì phải chuẩn bị tiền mặt từ 7 - 10 triệu đồng. Còn ngày nay, nhiều nhà trong bản kết hợp cùng tổ chức thành lễ lớn cho các con trai nên tiết kiệm được chi phí mà ý nghĩa vẫn được bảo tồn.

Trong quá trình tham dự lễ, con cháu người Dao sẽ hiểu hơn về lịch sử, cội nguồn của mình qua những bài cúng, tích truyện mà thầy mo đọc để cúng tạ các vị thần linh.

Hiện nay, nghi lễ cấp sắc - lễ tủ cải vẫn được người Dao đầu bằng thuộc xã Tả Lèng gìn giữ và phát triển qua các thế hệ. Trong nhiều sự kiện văn hóa của tỉnh cũng tái hiện trích đoạn "nhảy đài" trong lễ tủ cải, nhằm phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người Dao.