Trong không khí nhà nhà vui đón tết, chúng tôi có dịp ghé thăm bản Nậm Chăng (xã Nậm Tăm) tìm hiểu những nét văn hóa còn lưu giữ đến ngày nay của đồng bào dân tộc Dao. Từ kiến trúc nhà ở, tiếng nói, trang phục, dân ca dân vũ đến các lễ hội, phong tục tập quán vẫn được bà con bảo tồn. Con đường vào bản sạch, đẹp, cờ đỏ được treo trang trọng trước cửa mỗi nhà. Trước khi đến, tôi đã nghe bà con khen ngợi hết lời về anh Phàn A Hoanh - Bí thư Chi bộ bản. Dù tuổi đời còn khá trẻ, nhưng anh Hoanh được bà con tín nhiệm bởi làm việc trách nhiệm, nhiệt tình và am hiểu về quê hương. 
Là “nhạc trưởng”, anh Hoanh phát huy hết năng lực của mình để bảo vệ truyền thống của ông cha. Anh Hoanh bộc bạch: Nếu mình không giữ gìn văn hoá thì con cháu sau này sẽ quên mất cội nguồn. Tôi luôn nhắc bà con, nhất là lớp trẻ, phải biết trân trọng tiếng nói, trang phục, lễ nghi của dân tộc mình. Giữ được bản sắc cũng chính là giữ lấy hồn của bản, để bản ngày càng đoàn kết, yên vui.

Anh Phàn A Hoanh (ngoài cùng bên phải) - Bí thư Chi bộ bản Nậm Chăng tuyên truyền bà con giữ gìn văn hóa dân tộc.

Dù bận rộn nhưng anh vẫn dành thời gian cùng các bậc cao niên rà soát, ghi chép lại những phong tục, nghi lễ truyền thống; vận động bà con gìn giữ nếp nhà, tiếng nói, trang phục trong sinh hoạt và lễ hội. Mỗi dịp bản có việc chung, từ ngày hội đại đoàn kết, lễ cấp sắc đến các hoạt động văn hóa - văn nghệ, anh Hoanh đều đứng ra kết nối, phân công, khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc trong từng người dân. Bằng sự gương mẫu, gần gũi và cách làm linh hoạt, trưởng bản trẻ tuổi đã thổi luồng sinh khí mới, để những giá trị văn hóa của người Dao không chỉ được giữ gìn nguyên vẹn mà còn tiếp tục lan tỏa, bền bỉ cùng nhịp sống hôm nay. Đánh giá về anh Hoanh, ông Tẩn A Cải cho biết: Bí thư chi bộ còn trẻ nhưng rất tâm huyết, cứ có thời gian rảnh là đến nhà tôi học chữ cổ. Cái gì chưa biết, anh Hoanh đều hỏi cho bằng được; việc của bản, việc giữ văn hóa, anh coi như việc của gia đình mình”. 
Gắn bó nhiều năm với bản Nậm Hản (xã Mường Tè), anh Đào Văn Phang - từng đảm nhiệm cương vị trưởng bản và mới đây được bà con tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ được xem là “người truyền lửa” trong công tác giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Thái. Nhận thức rõ văn hóa là nền tảng tinh thần của cộng đồng, anh kiên trì vận động, khơi dậy niềm tự hào dân tộc trong mỗi người dân. Dưới sự định hướng, dẫn dắt của anh, phong trào văn nghệ quần chúng của bản phát triển với việc duy trì thường xuyên 5 đội văn nghệ. Anh Phang chủ động phối hợp với chi hội phụ nữ, đoàn thể trong bản tạo điều kiện về thời gian, địa điểm sinh hoạt; khuyến khích bà con mặc trang phục truyền thống, truyền dạy các điệu xòe, làn điệu dân ca trong sinh hoạt cộng đồng, lễ hội, ngày hội đại đoàn kết. 

Anh Phàn A Hoanh (bên trái) - Bí thư Chi bộ bản Nậm Chăng đến nhà người già trong bản học chữ viết, nghi lễ truyền thống của tổ tiên.

Không riêng gì anh Hoanh, Phang, trên khắp các bản làng của tỉnh Lai Châu, hàng trăm trưởng bản, bí thư chi bộ đã và đang lặng lẽ giữ vai trò “người gác cửa” cho văn hóa truyền thống. Dù tuổi tác, hoàn cảnh khác nhau, họ đều chung một tấm lòng với bản sắc dân tộc: kiên trì vận động bà con mặc trang phục truyền thống trong ngày lễ, khôi phục đội văn nghệ quần chúng, truyền dạy tiếng nói, chữ viết, dân ca dân vũ cho lớp trẻ. Đặc biệt, khi nhịp sống hiện đại khiến không ít giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, các trưởng bản, bí thư chi bộ đã chủ động cùng già làng, nghệ nhân dân gian sưu tầm, phục dựng nghi lễ, lễ hội, khôi phục các làn điệu dân ca, điệu múa cổ. “Đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà”, tuyên truyền, vận động, nhất là lớp trẻ giữ gìn văn hóa, giữ gìn cội nguồn. Không chỉ vậy, đội ngũ này còn bắt nhịp công nghệ số, chủ động đưa hình ảnh lễ hội, trang phục, dân ca, dân vũ của dân tộc mình lên các nền tảng mạng xã hội, góp phần quảng bá văn hóa địa phương đến đông đảo công chúng. 
Chính từ những con người âm thầm, tận tụy ấy, bản sắc văn hóa các dân tộc ở Lai Châu được gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ. Lực lượng già làng, trưởng bản, người có uy tín, không chỉ giữ văn hóa dân tộc sống mãi theo thời gian, mà còn gieo mầm ý thức, niềm tự hào để mạch nguồn ấy tiếp tục sống khỏe, sống đẹp giữa dòng chảy của cuộc sống hiện đại.

Đội văn nghệ bản Nậm Hản (xã Mường Tè) hoạt động sôi nổi dịp tết đến, xuân về.