Cùng anh Giàng A Páo (cán bộ chuyên trách dân số - KHHGĐ) xã Tả Lèng, chúng tôi tham gia buổi tuyên truyền, vận động phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ bản Thèn Pả thực hiện các biện pháp KHHGĐ. Trên đường đi, anh Páo nhắc nhiều đến việc cấp ủy, chính quyền xã thường xuyên chỉ đạo các đoàn thể xã (phụ nữ, nông dân, đoàn thanh niên) đẩy mạnh công tác truyền thông về dân số - KHHGĐ, tảo hôn và kết hôn cận huyết thống. Các bản trong xã xây dựng quy ước xử lý nghiêm trường hợp sinh con thứ 3 trở lên. Hiện, tình trạng sinh con thứ 3 trên địa bàn xã đã giảm nhưng vẫn ở mức cao, tỷ lệ giảm chậm, chưa đồng đều và thiếu bền vững. Từ đầu năm đến nay, toàn xã có 48 phụ nữ sinh con, trong đó 6 phụ nữ sinh con thứ 3 trở lên. Một bộ phận người dân nhận thức hạn chế, quan niệm phải có con trai để duy trì nòi giống, nối dõi tông đường. Không ít cặp vợ chồng nghe cán bộ xã tuyên truyền, nhất trí sử dụng các biện pháp KHHGĐ nhưng khi bố mẹ thích nhiều cháu lại bỏ ngỏ việc tránh thai. Anh Páo nhấn mạnh thêm: “Tranh thủ thời gian trưa, tối, tôi tuyên truyền cho bà con hiểu việc sinh con thứ 3 trở lên làm gia tăng dân số, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống gia đình. Tôi giúp chị, em tự tin, tiếp cận các dịch vụ KHHGĐ và sinh con tại Trạm Y tế xã. Đối với phụ nữ mang thai, tôi nhắc nhở, động viên đến Trạm Y tế xã khám thai định kỳ, quản lý thai nghén, tiêm vắc-xin phòng uốn ván, test nhanh HIV và cân nặng thai nhi”.

Anh Giàng A Páo (cán bộ chuyên trách dân số - kế hoạch hóa gia đình xã Tả Lèng, huyện Tam Đường) tuyên truyền các biện pháp tránh thai cho người dân bản Thèn Pả.

Mặc dù cấp ủy, chính quyền xã Giang Ma tích cực vào cuộc ngăn chặn nhưng tình trạng sinh con thứ 3 trở lên vẫn chưa có chiều hướng “hạ nhiệt”. Đây là điểm nóng của huyện về tỷ lệ sinh con thứ 3 cao. Theo thống kê, 6 tháng đầu năm 2021, toàn xã có 11 trường hợp sinh con thứ 3 (chiếm 20,3%) tập trung ở các bản: Mào Phô, Ngài Trù, Bãi Bằng, Giang Ma và Sin Câu. Tình trạng sinh con thứ 3 trên địa bàn xã cao dẫn đến tỷ lệ hộ nghèo khó giảm bền vững. Phụ nữ sinh nhiều con, khoảng cách giữa các lần sinh ngắn dẫn đến không có thời gian, điều kiện chăm lo cho sức khỏe bản thân; việc học tập của các con cũng bị ảnh hưởng; không lao động được, hoàn cảnh khó khăn, túng thiếu. Thực tế, mới 34 tuổi nhưng chị Giàng Thị Cang ở bản Mào Phô đã bế trên tay đứa con gái thứ 4 chưa đầy 3 tháng tuổi. Khi chúng tôi đến, chồng chị tranh thủ đi cấy cho xong vụ lúa mùa. Chồng chị là lao động chính lo từng bữa ăn cho cả gia đình 6 thành viên (vợ chồng chị và 4 đứa con). Căn nhà ngói nhỏ của gia đình chị không có tài sản gì giá trị. Mâm cơm gia đình chỉ có su su xào nhưng các con chị vẫn ăn ngon lành. Chị Cang tâm sự: “Nhiều lần, tôi được cán bộ xã đến tận nhà động viên, hướng dẫn sử dụng các biện pháp tránh thai. Tuy nhiên, chồng tôi mong muốn có con trai để nối dõi tông đường nên quyết tâm sinh thêm con. Tôi sinh nhiều con, không đi làm, kinh tế gia đình khó khăn. Thời gian tới, tôi quyết tâm sử dụng các biện pháp KHHGĐ để tập trung phát triển kinh tế và nuôi dạy các con tốt hơn”.

Từ đầu năm đến nay, BCĐ công tác dân số - KHHGD huyện Tam Đường đôn đốc các xã, thị trấn xây dựng kế hoạch triển khai công tác dân số - KHHGĐ; tăng cường thực hiện đề án giảm tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh và kế hoạch giảm thiểu tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết thống. Trạm Y tế các xã, thị trấn gắn hoạt động truyền thông với việc cung cấp các biện pháp trách thai hiện đại; thực hiện truyền thông ngoại khoá tại các trường học cho vị thành niên. Trung tâm Y tế huyện (cơ quan thường trực của BCĐ công tác dân số - KHHGD huyện) duy trì hoạt động giao ban cho đội ngũ cán bộ chuyên trách dân số - KHHGD xã. BCĐ huyện phối hợp với các xã, đơn vị trường học tổ chức 11 buổi truyền thông ngoại khoá cho 4.200 học sinh về sức khoẻ sinh sản vị thành niên, tác hại của tảo hôn, kết hôn cận huyết thống. BCĐ các xã, thị trấn lồng ghép tuyên truyền tại 587 buổi họp bản cho 5.740 lượt người nghe về lợi ích của thực hiện KHHGĐ, các biện pháp tránh thai hiện đại, khám sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Cán bộ chuyên trách dân số - KHHGĐ xã tư vấn tại hộ gia đình cho 4.725 chủ hộ về tác hại của tảo hôn, kết hôn cận huyết và áp dụng các biện pháp tránh thai hiện đại… Nhờ đẩy mạnh công tác truyền thông dân số - KHHGĐ, 6 tháng qua vừa qua, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên trên địa bàn huyện giảm 1,9% so với cùng kỳ năm trước nhưng vẫn ở mức cao 84 trẻ (chiếm 16,1%). Toàn huyện có 149 cặp vợ chồng kết hôn, trong đó 32 cặp vợ chồng tảo hôn (tăng 3 cặp vợ chồng tảo hôn so với cùng kỳ năm trước).

Tình trạng tảo hôn và sinh con thứ 3 trở lên trên địa bàn huyện Tam Đường vẫn ở mức cao. Điều này đã gây ảnh hưởng lớn đến chất lượng dân số và cuộc sống gia đình. Thời gian tới, huyện cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, tư vấn trực tiếp tại hộ gia đình, nói chuyện chuyên đề, truyền thông nhóm, cụm dân cư nhằm thực hiện đạt chỉ tiêu giảm sinh và hạn chế tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên theo hướng bền vững.