Buổi sáng ở vùng cao khi sương còn phủ trắng mái trường, đồng hồ mới điểm 5 giờ 30 phút các em học sinh Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Tà Mung (xã Mường Kim) đã thức giấc tự tay gấp chăn, quét phòng sạch sẽ, vệ sinh cá nhân và chuẩn bị ăn sáng. Tiếng cười nói rộn rã, nhiều anh chị lớn còn tận tình hướng dẫn, giúp đỡ các em lớp 1 buộc tóc, sắp xếp đồ dùng cá nhân.

Nhìn các em biết giúp đỡ nhau trưởng thành lên từng ngày thầy giáo Phan Trắc Hưởng - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Tà Mung mỉm cười chia sẻ: Năm học này nhà trường có 280 học sinh bán trú, đa phần là con em đồng bào dân tộc Mông. Đã quen với cuộc sống quây quần bên gia đình nên khi mới xuống trường ở bán trú, các em rụt rè, chưa biết tự phục vụ. Lúc đầu, có em khóc vì nhớ nhà; có em không biết gấp chăn, rửa bát... giáo viên phải hướng dẫn từng việc nhỏ nhất từ đánh răng, gội đầu đến xếp quần áo. Mỗi buổi tối, trước giờ ngủ, giáo viên chủ nhiệm lại tổ chức “giờ sinh hoạt bán trú” - cùng học sinh trò chuyện, chia sẻ về cuộc sống, qua đó, hình thành cho các em nề nếp tự giác, ý thức tập thể.

Giữa sân Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Lản Nhì Thàng (phường Đoàn Kết) tiếng nói cười rộn ràng khi các em học sinh bán trú lớp 1, 2, 3 được các cô hướng dẫn giặt quần áo, rửa khay đựng thức ăn. Giáo viên thị phạm từng động tác cọ rửa, tráng sạch, để rồi lần lượt các nhóm học trò thực hành. Với phương châm “trường học bán trú là ngôi nhà thứ hai”, nhà trường đã thành lập Tổ quản lý học sinh bán trú, hằng ngày đều có giáo viên trực nhằm theo sát và hỗ trợ kịp thời từng sinh hoạt của học sinh. Mỗi phòng bố trí, sắp xếp học sinh đủ lứa tuổi, nhằm mục đích để các em lớp lớn hỗ trợ lớp nhỏ. Nhà trường phát triển các mô hình giáo dục gắn với kỹ năng sống như: mô hình “Tự cung - tự cấp” giúp học sinh trồng rau, chăn nuôi gia cầm vừa bổ sung thực phẩm cho bữa ăn bán trú, rèn luyện kỹ năng lao động, tinh thần tiết kiệm và ý thức tự lập. Nhờ sự sát sao, tâm huyết của các thầy, cô nên học sinh bán trú làm quen, bắt nhịp khá nhanh với môi trường mới và tự giác trong mọi việc từ học tập đến sinh hoạt. Cha mẹ học sinh cũng yên tâm tin tưởng khi gửi gắm con em mình tại trường.

Cô giáo Lò Thị Tuyết (Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Lản Nhì Thàng) cho biết: Chúng tôi xem giáo dục kỹ năng sống là một phần quan trọng trong môi trường bán trú. Học sinh không chỉ học kiến thức mà còn học cách làm người, cách bảo vệ bản thân và giúp đỡ người khác. Khi học sinh được tự tay làm, các em hiểu giá trị của sức lao động và biết trân trọng những điều giản dị trong cuộc sống. Những giờ lao động, vệ sinh trường lớp hay trồng rau đều là cơ hội để rèn luyện tinh thần trách nhiệm.

Năm học 2025 - 2026 toàn tỉnh có 85 trường phổ thông DTBT và 62 trường phổ thông có học sinh bán trú với tổng số 41.384 học sinh, trong đó, phần lớn là con em đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng biên giới. Những mô hình rèn kỹ năng sống được các triển khai rộng khắp như: “Trường học nông trại” ở Trường Phổ thông DTBT TH&THCS Nậm Ngà; “Bảo tồn văn hóa địa phương” ở Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Mường Mô; “lớp học xanh”  ở Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Giang Ma…

Ngoài ra, các hoạt động văn hóa, thể thao, câu lạc bộ kỹ năng sống, bảo tồn văn hóa dân tộc, STEM được duy trì thường xuyên, góp phần hình thành môi trường học tập nhân văn, toàn diện và giàu bản sắc, giúp học sinh phát triển toàn diện cả đức - trí - thể - mỹ, tự tin hội nhập và hướng đến xây dựng Lai Châu phát triển bền vững. Nhờ đó, chất lượng học tập và phong trào hoạt động của nhiều trường học trong tỉnh có chuyển biến rõ nét, học sinh mạnh dạn trong giao tiếp, chủ động hơn trong học tập và sinh hoạt. Tại các trường phổ thông DTBT cấp tiểu học, tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học đạt 100%. Trường phổ thông DTBT THCS tỷ lệ học sinh xếp loại học tập từ đạt trở lên đạt 99,1%. Các trường phổ thông DTBT đạt trên 99,9% tốt nghiệp THCS, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp THPT trúng tuyển vào đại học, cao đẳng cũng tăng mạnh: từ 30,1% năm 2021 lên 44% năm 2025, mức cao nhất kể từ khi chia tách, thành lập tỉnh.

Giáo dục kỹ năng cho học sinh, xét đến cùng chính là trang bị cho thế hệ trẻ “chiếc chìa khóa mềm” để bước vào đời - đó là khả năng thích ứng, hợp tác, sáng tạo và tự chủ. Một học sinh có kỹ năng sống tốt sẽ biết tự bảo vệ mình, biết quan tâm người khác, biết sống có mục tiêu và khát vọng. Vì vậy, mỗi ngày trôi qua, ở ngôi trường bán trú - nơi được xem là ngôi nhà thứ 2 của học trò vùng cao, những bài học đầu tiên về nền nếp sinh hoạt, kỹ năng cuộc sống dần hình thành. Qua từng ngày, những đứa trẻ rụt rè, nhút nhát dần trở thành những cô bé, cậu bé mạnh dạn, tự tin biết quan tâm, biết giúp đỡ lẫn nhau. Và chính từ những bài học ấy, các em học sinh bán trú lớn lên từng ngày, tự tin viết tiếp giấc mơ vươn tới tri thức.