Từ những mái nhà mới ở vùng cao

Ở những bản làng vùng cao Lai Châu, một ngôi nhà mới giữa núi rừng không chỉ là câu chuyện về vật chất. Đằng sau đó là hành trình lao động, chắt chiu nơi đất khách và những khoản tiền đều đặn gửi về quê. Với nhiều gia đình, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang trở thành một lựa chọn để cải thiện đời sống, tích lũy nguồn lực và mở ra hướng phát triển kinh tế lâu dài.

Bản Pắc Pạ, xã Hua Bum có 138 hộ dân, hơn 671 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc Thái. Trước đây, đời sống người dân dựa nhiều vào sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp truyền thống; tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo từng chiếm tới 55%. Trong điều kiện sản xuất còn hạn chế, việc dành dụm một khoản tiền lớn để xây dựng nhà cửa hay đầu tư phát triển kinh tế gia đình là điều không dễ dàng.

Những năm gần đây, cùng với các hướng tạo việc làm tại chỗ, đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã đem đến thêm cơ hội cho người dân. Dọc con đường vào bản, những căn nhà mới khang trang dần xuất hiện, phản ánh phần nào sự thay đổi trong cách tạo dựng sinh kế của các hộ gia đình.

Gia đình anh Đao Văn Hiền là một trong những trường hợp như vậy. Căn nhà rộng khoảng 170m², có chi phí xây dựng hơn 1 tỷ đồng, được gây dựng chủ yếu từ khoản tiền con trai anh là Đao Văn Hân tích lũy sau hai năm làm việc tại Nhật Bản. Anh Hiền cho biết, mỗi tháng con trai gửi về gia đình khoảng 50 triệu đồng. “Nhờ số tiền tích góp đó mà gia đình mới làm được ngôi nhà khang trang như thế này. Nếu chỉ trông chờ vào sản xuất nông nghiệp truyền thống ở địa phương thì không biết đến bao giờ mới tích lũy được khoản tiền lớn như vậy”, anh chia sẻ.

Phỏng vấn tuyển chọn lao động đi xuất khẩu lao động tại Hàn Quốc.

Hiện Pắc Pạ có 6 lao động đang làm việc tại Nhật Bản. Theo thông tin từ địa phương, mỗi người gửi về gia đình khoảng 40–50 triệu đồng mỗi tháng. Với các hộ dân vùng cao, nguồn thu này tạo điều kiện tích lũy trong thời gian ngắn hơn so với khả năng của phương thức sản xuất truyền thống. Tiền gửi về không chỉ phục vụ sinh hoạt, mà còn được dành để sửa sang nhà cửa, chăm lo việc học của con em, đầu tư chăn nuôi và phát triển sản xuất.

Từ những người đi trước, nhận thức của người dân về việc làm ngoài nước cũng từng bước thay đổi. Cơ hội không chỉ được nhìn ở khoản thu nhập trước mắt, mà còn ở quá trình học nghề, rèn luyện tác phong làm việc và tích lũy kinh nghiệm. Trưởng bản Pắc Pạ Lường Văn Xuân cho biết, nhiều thanh niên trong bản đi làm việc ở nước ngoài đã có thu nhập khá, góp phần cải thiện đời sống gia đình. Người dân kỳ vọng sẽ có thêm nhiều lao động tiếp cận được cơ hội phù hợp, mang nguồn lực trở về xây dựng quê hương.

Thu nhập, kỹ năng và những giá trị sau chuyến đi

Cách Pắc Pạ không xa, bản Vàng San cũng ghi nhận những chuyển biến từ nguồn thu nhập của người lao động làm việc ở nước ngoài. Ngôi nhà sàn hai tầng bằng bê tông, rộng khoảng 200m², trị giá khoảng 1,4 tỷ đồng của gia đình ông Lý Văn Hón là kết quả từ quá trình tích lũy của cả gia đình, trong đó phần lớn đến từ thu nhập của con gái ông, chị Lý Thị Dung. Chị đã có 5 năm làm việc tại Nhật Bản, mỗi tháng gửi về nhà khoảng 25–30 triệu đồng.

Ông Hón cho biết, trong thời gian làm việc tại Nhật Bản, con gái ông duy trì gửi tiền về để gia đình trang trải cuộc sống và dành dụm xây dựng nhà cửa. Câu chuyện của gia đình ông cũng là minh chứng cho thấy khi có công việc và nguồn thu nhập tương đối ổn định, người lao động có thể tạo thêm điểm tựa kinh tế cho người thân ở quê nhà. Riêng bản Vàng San hiện có 13 người đang làm việc ở nước ngoài.

Tuy nhiên, hiệu quả của đi làm việc ở nước ngoài không nên chỉ đo bằng những căn nhà mới hay số tiền gửi về hằng tháng. Giá trị lâu dài còn nằm ở kỹ năng, kinh nghiệm và tác phong lao động mà người lao động có thể tích lũy trong quá trình làm việc. Khi trở về, những kiến thức ấy có thể trở thành nền tảng để tìm kiếm việc làm phù hợp, tự tạo việc làm hoặc đầu tư phát triển kinh tế gia đình.

Gia đình xây được nhà mới từ nguồn tiền gửi về nhờ đi xuất khẩu lao động.

Tại xã Khổng Lào, chị Lò Thị Nưng từng tham gia chương trình hợp tác lao động thời vụ 5 tháng tại Hàn Quốc. Công việc nông nghiệp có tính chất gần với công việc chị từng làm ở quê, nhưng mức thu nhập cao hơn đáng kể. Theo thông tin trong tài liệu, thu nhập của chị khoảng 45 triệu đồng mỗi tháng và sau một đợt làm việc, chị tích lũy được hơn 200 triệu đồng. Chị cho biết mức lương dao động khoảng 40–45 triệu đồng mỗi tháng, chưa kể tiền làm thêm.

Trường hợp của chị Nưng cho thấy thị trường lao động ngoài nước có nhiều hình thức và thời hạn làm việc khác nhau, tạo thêm lựa chọn cho người lao động theo độ tuổi, trình độ, nghề nghiệp và điều kiện gia đình. Dù vậy, mức thu nhập thực tế còn phụ thuộc vào hợp đồng, công việc, thời gian làm thêm và các khoản chi phí liên quan; vì thế, người lao động cần tìm hiểu kỹ điều kiện tuyển dụng trước khi quyết định.

Cũng tại Khổng Lào, anh Lý Pao Chin, ở bản Giao Chản cho biết: thời gian làm việc ở nước ngoài giúp anh có thu nhập, đồng thời học hỏi thêm kinh nghiệm về cơ khí, xây dựng và lắp đặt hệ thống ống nước. Trong môi trường làm việc có quy trình và kỷ luật rõ ràng, người lao động có cơ hội tiếp cận máy móc, phương pháp tổ chức công việc và yêu cầu chuyên môn mới. Anh Chin cho biết đã được trung tâm dịch vụ việc làm hỗ trợ tìm kiếm đơn hàng; khi sang nước ngoài, người lao động được người sử dụng lao động hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi và bảo đảm tiền lương theo thỏa thuận.

Chính sách tín dụng tiếp sức cho người lao động

Để đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, người lao động phải trải qua nhiều khâu chuẩn bị như tìm hiểu thị trường, lựa chọn đơn hàng, học nghề, học ngoại ngữ, tham gia giáo dục định hướng, hoàn thiện hồ sơ và chuẩn bị các khoản chi phí ban đầu. Với những gia đình còn khó khăn, kinh phí trước khi xuất cảnh có thể là rào cản đáng kể, khiến cơ hội việc làm dù phù hợp vẫn khó tiếp cận.

Nhằm hỗ trợ người lao động, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lai Châu triển khai chương trình cho vay đối với người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; đồng thời phối hợp với địa phương tuyên truyền, hướng dẫn về điều kiện vay, mức vay, thời hạn, hồ sơ và quy trình thực hiện. Hiện có 328 khách hàng đang vay với tổng dư nợ trên 19,6 tỷ đồng.

Người lao động tìm hiểu thông tin về thị trường xuất khẩu lao động.

Nguồn vốn tín dụng chính sách góp phần giảm áp lực chi phí ban đầu, tạo điều kiện để người lao động tiếp cận cơ hội việc làm ngoài nước. Cùng với cho vay, việc hướng dẫn sử dụng vốn đúng mục đích, phối hợp kiểm tra và giám sát cũng có vai trò quan trọng, giúp khoản vay thực sự phục vụ kế hoạch đi làm việc và phát triển kinh tế của gia đình.

Ông Nguyễn Thanh Hà, Phó Giám đốc Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Lai Châu đánh giá: chương trình cho vay đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là chính sách có ý nghĩa nhân văn, giúp người lao động có điều kiện tạo thu nhập; sau khi trở về, họ có thể tiếp tục sử dụng nguồn vốn tích lũy để phát triển kinh tế tại gia đình.

Hiệu quả của chính sách được thể hiện qua những thay đổi cụ thể trong từng hộ. Tại bản Chin Chu Chải, phường Tân Phong, con trai và con dâu bà Phan Thị Tiếng đang làm việc tại Nhật Bản. Thu nhập gửi về giúp gia đình trang trải cuộc sống, đồng thời chăm lo việc học của con. Còn tại bản Phan Chu Hoa, phường Tân Phong, con trai chị Vàng Thị Dinh thường xuyên gửi tiền về để gia đình trả khoản vay ngân hàng và tạo vốn phát triển kinh tế. Theo chị Dinh, cuộc sống gia đình đã khá hơn nhờ có thêm nguồn thu nhập này.

Mở rộng cơ hội đi đôi với bảo đảm an toàn

Kết quả giải quyết việc làm của tỉnh cho thấy nhu cầu đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đang tăng. Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh giải quyết việc làm cho hơn 5.600 lao động; trong đó, trên 500 người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, đạt 222% kế hoạch. Công tác tư vấn, giới thiệu việc làm được mở rộng với hơn 11 nghìn lượt người. Tại kỳ họp HĐND tỉnh giữa năm, số lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được đánh giá tăng 113% so với cùng kỳ.

Những con số này cho thấy công tác kết nối cung – cầu lao động ngoài nước ngày càng được quan tâm, đồng thời phản ánh nhu cầu tìm kiếm việc làm, nâng cao thu nhập của người dân. Tại xã Hua Bum, địa phương ghi nhận 23 lao động đang làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trong đó 20 người tại Nhật Bản và 3 người tại Hàn Quốc; thu nhập bình quân được khoảng 40–50 triệu đồng/tháng. Theo bà Pờ Thúy Von, Phó Chủ tịch UBND xã Hua Bum, việc người dân tham gia lao động ở nước ngoài đã góp phần hỗ trợ một bộ phận hộ nghèo, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Xã xác định tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, đưa thông tin về chương trình đến người dân.

Cơ hội mở rộng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng tư vấn, quản lý và bảo vệ người lao động. Theo thông tin cảnh báo của Công an tỉnh Lai Châu, trong năm 2025 và quý I/2026 có 930 lao động là công dân Lai Châu đang làm việc ở nước ngoài. Cơ quan chức năng đồng thời lưu ý các rủi ro về kinh tế, pháp lý và xã hội khi người lao động thiếu thông tin hoặc đi theo con đường không chính thức.

Thực tế đó cho thấy đi làm việc ở nước ngoài không thể chỉ dựa vào lời giới thiệu truyền miệng hay những cam kết về mức lương hấp dẫn. Người lao động cần tìm hiểu thông tin từ cơ quan chức năng và đơn vị có thẩm quyền; kiểm tra tư cách pháp lý, điều kiện hoạt động của doanh nghiệp tuyển dụng; đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt là nội dung về công việc, tiền lương, thời hạn, chi phí, bảo hiểm và trách nhiệm của các bên. Mọi khoản thu, khoản nộp cần được làm rõ, có căn cứ và chứng từ theo quy định. Không nên giao giấy tờ, nộp tiền hoặc xuất cảnh khi chưa xác minh được thông tin và quyền lợi của mình.

Bà Nguyễn Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Lai Châu nhận định: “Trong thời gian tới, xuất khẩu lao động tiếp tục là một hướng đi quan trọng, góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lai Châu. Triển vọng của lĩnh vực này còn nhiều dư địa, nhất là khi người lao động ngày càng có cơ hội tiếp cận các thị trường có nhu cầu tuyển dụng ổn định, mức thu nhập tốt và điều kiện làm việc chuyên nghiệp. Để khai thác hiệu quả tiềm năng đó, tỉnh sẽ tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp, trong đó chú trọng mở rộng thị trường tiếp nhận lao động theo hướng an toàn, ổn định và bền vững; nâng cao chất lượng đào tạo nghề, ngoại ngữ, kỹ năng làm việc và ý thức chấp hành kỷ luật cho người lao động trước khi xuất cảnh. Đồng thời, tăng cường công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp, cung cấp thông tin chính thống về thị trường lao động; hỗ trợ người dân tiếp cận các chính sách phù hợp, nhất là lao động ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Qua đó, từng bước chuyển từ mục tiêu đưa được nhiều lao động đi làm việc ở nước ngoài sang chú trọng cả chất lượng việc làm, hiệu quả kinh tế và khả năng phát triển nghề nghiệp lâu dài sau khi người lao động trở về địa phương".

Trong thời gian tới, để hướng đi này đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế – xã hội, Lai Châu cần tiếp tục kết nối với các thị trường phù hợp, chú trọng đào tạo nghề, ngoại ngữ, kỹ năng và giáo dục định hướng; nâng cao chất lượng nguồn lao động, tăng cường tư vấn trước khi xuất cảnh và hỗ trợ người lao động trong quá trình thực hiện hợp đồng. Cùng với đó, cần quan tâm hơn đến việc phát huy nguồn lực sau khi người lao động trở về, khuyến khích sử dụng khoản tích lũy vào phát triển sản xuất, kinh doanh, nâng cao tay nghề và tạo việc làm tại địa phương.

Để những chuyến đi trở thành động lực phát triển

Từ Pắc Pạ, Vàng San đến Khổng Lào và những gia đình ở phường Tân Phong, mỗi người lao động bắt đầu hành trình của mình từ một hoàn cảnh khác nhau. Có người mong thoát nghèo, có người muốn tích lũy vốn, có người tìm kiếm công việc ổn định, cũng có người đặt mục tiêu học hỏi kỹ năng để trở về lập nghiệp. Điểm chung là khi được tiếp cận công việc phù hợp và có sự chuẩn bị cần thiết, họ có thể tạo thêm nguồn lực cho gia đình.

Đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng không phải con đường duy nhất để phát triển kinh tế, nhưng đang mở thêm một lựa chọn cho người lao động Lai Châu. Khi chính sách hỗ trợ được triển khai đúng đối tượng, công tác tư vấn được thực hiện minh bạch và người lao động chủ động nâng cao năng lực, cơ hội việc làm có thể chuyển hóa thành kết quả bền vững hơn. Đó không chỉ là câu chuyện tăng thu nhập trong một thời điểm, mà còn là quá trình tích lũy vốn, kiến thức, kỹ năng và khát vọng vươn lên.

Một người đi làm việc có thể giúp một gia đình đổi thay; nhiều gia đình cùng vươn lên sẽ góp phần làm thay đổi diện mạo bản làng. Khi những người lao động trở về mang theo nguồn vốn, tay nghề và kinh nghiệm, những chuyến đi xa có thể trở thành bước trở về đầy giá trị, góp phần xây dựng Lai Châu ngày càng phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao.