Ngày lao động của vợ chồng anh Điêu Văn Vững - bản Phiêng Luông 1, xã Nậm Hàng (huyện Nậm Nhùn) bắt đầu từ 5 giờ sáng. Anh đều tay kéo mẻ vó bè lên khỏi mặt nước trước khi mặt trời mọc. Vó được hạ đặt từ hôm trước và thắp điện suốt đêm để dụ cá đến. Mỗi mẻ vó thường thu được khoảng 15 đến 30kg cá mương loại nhỏ. Đến mùa nước dâng thì có thể thu từ 50kg trở lên và có thêm cá chép, măng và các loại cá có giá trị kinh tế cao. Sau khi cất vó xong hai vợ chồng anh nổ máy chiếc thuyền sắt chạy tới những chỗ đặt lưới bát quái (1 loại dụng cụ đánh bắt tôm) nhấc lên và thu hoạch tôm. Trung bình mỗi dây lưới dài khoảng 10m cũng cho thu từ 1 đến 2kg tôm. Mỗi ngày anh chỉ nhấc từ 5 đến 10 dây lưới bát quái trên tổng số 50 dây được hạ đặt.

Khoảng 7 giờ sáng chị lên chợ để bán cá, tôm còn anh Vững lại tiếp tục đánh thuyền đi thăm những tay lưới chắn dùng để đánh bắt các loại cá to. Nói về thu nhập của gia đình, chị Lò Thị Thên - vợ anh Vững cho biết: Mỗi 1kg tôm có giá 70.000 đồng đến 100.000 đồng, mỗi 1kg cá mương nhỏ có giá 10.000 đồng. Cá to thì tùy loại và trọng lượng có giá từ 50.000 đồng đến 150.000 đồng/1kg, các loại cá đặc sản thì có giá cao hơn từ 300.000 đồng/1kg. Tính bình quân thu nhập mỗi ngày hai vợ chồng thu được khoảng 500 nghìn đến 1 triệu đồng. Mỗi năm thu nhập của gia đình từ nghề đánh bắt cá, tôm đạt trên 200 triệu đồng. Nhờ đó anh có điều kiện làm nhà cửa khang trang, mua sắm đầy đủ vật dụng từ tivi, tủ lạnh, xe máy và có tiền lo cho hai con đi học đại học, cao đẳng. Chia sẻ với chúng tôi về cái duyên với nghề đánh bắt cá, anh Vững cho biết: Từ nhỏ tôi đã thích và học nghề đánh cá trên sông Đà. Nhưng trước đây chỉ đánh bắt lúc nông nhàn về ăn, nếu dư thừa thì cho anh em họ hàng. Từ khi di dân, tái định cư Thủy điện Sơn La, nhất là từ khi công trình thủy điện Lai Châu được khởi công, có nhiều người đến thuyền hỏi mua cá, dần dần nhu cầu của thị trường tăng lên, tôi đã chuyển hẳn sang chuyên đánh bắt cá, tôm mang bán. Bây giờ hai vợ chồng tôi chỉ làm nghề đánh cá, tôm bán, không làm ruộng nương gì cả.  

Anh Vững thu dây bát quái từ một buổi bắt tôm trên sông Đà.

Bản Nậm Ty, xã Nậm Hàng có 108 hộ dân sinh sống chủ yếu bằng nghề làm ruộng, nương rẫy. Tuy nhiên do sống gần sông Đà từ xưa nên gần như 100% hộ dân của bản có thuyền và mua sắm ngư lưới – dụng cụ để đánh bắt cá. Nguồn cá, tôm từ sông Đà đã trở thành nguồn thực phẩm chính cho cả bản. Không những thế, khi đánh bắt dư thừa người dân mang đi bán, đem lại một nguồn thu đáng kể. Có nhiều hộ dân ở bản đã chuyển hẳn sang nghề đánh bắt cá chuyên nghiệp khi đầu tư đóng thuyền máy lớn, trang bị dụng cụ và học các kỹ thuật đánh bắt của người dân ở Sơn La, Hòa Bình. Tất cả những hộ dân chuyển sang nghề đánh bắt cá đều có thu nhập ổn định và đời sống kinh tế khá giả, tiêu biểu như các hộ gia đình anh Lò Văn Huyến, Hoàng Văn Đang, Tao Văn Thảnh, Lò Văn Chinh…

Bản Trang hiện là bản có tỷ lệ hộ khá, giàu nhiều nhất của xã Lê Lợi. Trước đây người dân bản Trang chủ yếu sống bằng nghề làm ruộng, nương nên đời sống rất khó khăn. Từ khoảng 10 năm trở lại đây, khi giao thông đi lại trên quốc lộ 12 nối Lai Châu và Điện Biên trở lên tấp nập và lòng hồ Thủy điện Sơn La ngập nước, người dân sẵn có nghề đánh bắt cá truyền thống đã tìm được thị trường tiêu thụ ổn định. Thu nhập từ nghề đánh bắt cá, tôm dần cao hơn làm ruộng, nương nên người dân ở đây chủ động đầu tư đóng thuyền, làm vó bè, mua lưới, dụng cụ đánh bắt tôm cá chuyên nghiệp và học tập kỹ thuật đánh bắt mới. Cứ người này chỉ cho người kia, cho đến nay gần 100% hộ dân bản Trang chỉ sống bằng nghề đánh bắt cá, tôm trên lòng hồ Thủy điện Sơn La.

Ông Lò Văn Hẹp - Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Hàng cho biết: Tại các bản dọc sông Đà như bản Nậm Ty, Phiêng Luông 1, Phiêng Luông 2 sau khi lòng hồ Thủy điện Sơn La dâng nước, nhiều hộ dân đã chuyển đổi nghề nghiệp từ làm nông nghiệp sang đánh bắt thủy sản. Tất cả các hộ này đều có thu nhập ổn định, không có hộ nào thuộc diện hộ nghèo. Không những thế nhiều hộ còn vươn lên làm giàu và có đời sống khá giả, trở thành điển hình trong làm ăn kinh tế của xã được Chủ tịch UBND huyện, UBND tỉnh tặng Giấy khen, Bằng khen. Khi chuyển đổi sang nghề đánh bắt thủy sản nhiều hộ dân không phụ thuộc vào ruộng nương nên tình trạng phát nương làm rãy cũng giảm, góp phần bảo vệ rừng.

Nghề đánh bắt thủy sản trên các lòng hồ thủy điện Sơn La và Lai Châu đang mang lại thu nhập cao và ổn định cho người dân. Nếu gắn đánh bắt với nuôi trồng thủy sản và có những chính sách phù hợp thì đây có thể là hướng đi bền vững để giúp người dân có đời sống khấm khá, vươn lên làm giàu.