Nhiều trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ được sớm can thiệp, điều trị tại Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý - giáo dục Ban Mai Xanh.

Nhận diện sớm - bước khởi đầu của hành trình đồng hành

Tự kỷ là một rối loạn phát triển phức tạp, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ. Nhiều phụ huynh ở Lai Châu bắt đầu chú ý đến những biểu hiện bất thường của con như: chậm nói, ít giao tiếp mắt, không phản ứng khi gọi tên hay có những hành vi lặp lại… Tuy nhiên, do thiếu thông tin và điều kiện tiếp cận dịch vụ chuyên sâu còn hạn chế, không ít gia đình bỏ lỡ “giai đoạn vàng” để can thiệp. Nhiều phụ huynh phải đưa con về Hà Nội thăm khám. Khi nhận kết luận con mắc rối loạn phổ tự kỷ, không ít người rơi vào trạng thái sốc, phủ nhận sự thật. Tâm lý hoang mang, lo lắng, thậm chí là bất lực khiến hành trình đồng hành cùng con trở nên khó khăn hơn.

Chúng tôi đến Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý - giáo dục Ban Mai Xanh trực thuộc Hội Khoa học tâm lý - giáo dục Việt Nam (phường Tân Phong), nơi đầu tiên tạo thêm niềm tin và hy vọng cho các gia đình trong tỉnh có con bị phổ tự kỷ. Tại trung tâm, nhiều hoạt động can thiệp, dạy học, chơi với trẻ tự kỷ được các giáo viên có chuyên môn thực hiện thành thạo, nhiệt tình.

Hiện nay, trung tâm đang tiếp nhận và can thiệp cho hàng chục trẻ rối loạn phổ tự kỷ trên địa bàn, chủ yếu độ tuổi từ 2 đến 6 - giai đoạn “vàng” của phát triển não bộ. Mỗi năm, trung tâm đón nhận khoảng 100 trẻ đến học tập và can thiệp, góp phần giảm áp lực cho các gia đình phải đưa con đi xa. Dưới sự dẫn dắt của Thạc sỹ tâm lý học Tạ Thị Hợp - Giám đốc trung tâm cùng đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm, các chương trình can thiệp được xây dựng theo hướng cá nhân hóa, phù hợp với từng trẻ. Không chỉ tập trung vào phát triển ngôn ngữ, nhận thức, hành vi, trung tâm còn chú trọng đến việc hình thành kỹ năng xã hội, nền tảng quan trọng để trẻ hòa nhập.

Chị Hợp chia sẻ: Việc phát hiện và can thiệp sớm có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hòa nhập của trẻ tự kỷ. Nếu được hỗ trợ kịp thời, trẻ có thể hình thành các kỹ năng giao tiếp, tương tác, tự phục vụ. Ngược lại, nếu bỏ lỡ giai đoạn này, trẻ sẽ gặp nhiều rào cản kéo dài trong suốt quá trình phát triển.

Gia đình - Yếu tố quyết định “mùa quả ngọt”

Trong hành trình can thiệp cho trẻ tự kỷ, nếu trung tâm là nơi định hướng chuyên môn thì gia đình chính là yếu tố đặc biệt quan trọng để có kết quả như kỳ vọng. Bởi lẽ, thời gian trẻ ở lớp không nhiều, phần lớn sự hình thành kỹ năng lại diễn ra trong chính môi trường gia đình.

Giáo viên Trung Tâm Nghiên Cứu Ứng Dụng Tâm Lý Giáo Dục Ban Mai Xanh hướng dẫn trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ được can thiệp, điều trị.

Tại Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng tâm lý - giáo dục Ban Mai Xanh, ngay từ khi tiếp nhận trẻ, các bậc phụ huynh đều được tư vấn cụ thể về tình trạng của trẻ, cùng xây dựng kế hoạch can thiệp cá nhân và được hướng dẫn tỉ mỉ cách hỗ trợ con tại nhà. Từ cách gọi tên, giao tiếp mắt, chơi cùng con cho đến việc xử lý những hành vi khó… tất cả đều đòi hỏi sự kiên nhẫn, lặp lại và thống nhất giữa trung tâm và gia đình.

Không chỉ dừng lại ở lý thuyết, phụ huynh còn được tham gia các buổi tập huấn, chia sẻ kinh nghiệm thực tế về phát triển ngôn ngữ, quản lý hành vi, tạo môi trường học tập tích cực cho trẻ. Sự kết nối thường xuyên giữa giáo viên và gia đình giúp cập nhật tiến trình của trẻ theo từng tuần, từng tháng, từ đó điều chỉnh phương pháp phù hợp. Những hoạt động trải nghiệm như: học nhóm, đi chợ, tham gia lễ hội, giao tiếp cộng đồng… cũng có sự tham gia của cha mẹ, giúp trẻ từng bước làm quen với thế giới xung quanh trong sự hỗ trợ an toàn.

Và chính sự đồng hành kiên trì, bền bỉ của gia đình đã tạo nên những chuyển biến rõ rệt ở trẻ. Trường hợp của cháu Lương Minh Trí (sinh năm 2022, xã Bình Lư), khi đến trung tâm (tháng 3/2025), gần như không giao tiếp, ít phản ứng với lời gọi, không tham gia vào các hoạt động chung. Mẹ của Trí không chỉ đưa con đến lớp đầy đủ mà còn chủ động học các phương pháp từ giáo viên, dành thời gian chơi cùng con, luyện tập lại các kỹ năng tại nhà.

Chị Đỗ Thị Kim Thoa (mẹ của Trí) chia sẻ: Sau thời gian can thiệp, con tôi biết gọi người thân, tăng khả năng chú ý, bắt đầu tương tác và tham gia các hoạt động cùng bạn bè. Với nhiều người, có thể là những bước tiến nhỏ, nhưng với tôi, đó là cả một hành trình vượt qua lo lắng, áp lực để chạm tới hy vọng.

Hành trình can thiệp tự kỷ không có phép màu, nhưng “trái ngọt” sẽ đến từ sự bền bỉ của gia đình, sự tận tâm của giáo viên và phương pháp đúng đắn. Tuy vậy, vẫn rất cần sự chung tay của cộng đồng trong việc nâng cao nhận thức, xóa bỏ định kiến và tạo điều kiện để trẻ được tham gia vào các hoạt động xã hội.