Đánh thức ký ức ở chiến hào Bình Lư

Tháng 7/2026, lòng đất Bình Lư mở ra một khoảng không gian ngạt ngào ký ức. Dưới thảm cỏ xanh tạ ơn hòa bình là nỗi đau hơn 75 năm im lặng. Từ những dòng lịch sử phủ màu thời gian và lời kể của những nhân chứng hiếm hoi còn sống, lực lượng chức năng đã tìm thấy khu mộ tập thể an táng 47 cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 920 (Trung đoàn 148) và Ban Cán sự Đảng huyện Phong Thổ (cũ) - những người đã ngã xuống trong trận đánh khốc liệt rạng sáng ngày 14/2/1951.

Hơn 34.000 ngày đêm trôi qua, chiến tranh lùi xa, địa hình thay đổi, những chiến hào xưa đã vùi sâu dưới hàng mét đất đá. Ngày ấy, trong khói lửa ngút trời, các anh hy sinh khi tuổi đời vừa mười tám, đôi mươi. Không một mảnh bạt bó bọc, không hòm gỗ che thân, 47 người lính ngã xuống ôm chặt lấy nhau trong lòng chiến hào chật hẹp rộng chưa đầy 2m, dài 7m. Trận đánh năm ấy khốc liệt, thương vong quá lớn, trong điều kiện ngặt nghèo, dân quân địa phương chỉ kịp đào vội đoạn giao thông hào rồi vội vã đưa các anh nằm xuống cùng nhau.

 Lễ viếng, truy điệu và an táng được tỉnh tổ chức trong không khí trang nghiêm, thành kính.

Nhớ lại quá trình xác minh thận trọng và kỹ lưỡng, Thượng tá Tẩn Yêu Lồng - Phó Chủ nhiệm Chính trị (Bộ CHQS tỉnh Lai Châu) nghẹn ngào chia sẻ: "Trong quá trình xác minh, chúng tôi phải thu thập, đối chiếu vô vàn nguồn tư liệu từ văn kiện Đảng bộ, lịch sử lực lượng vũ trang đến từng trang lịch sử Trung đoàn 148 qua các thời kỳ; thậm chí tổ công tác trực tiếp xuống tận đơn vị cơ sở để rà soát từng chi tiết nhỏ nhất. Khi xác định đúng vị trí, Ban Chỉ đạo đã hạ quyết tâm khai quật bằng tất cả sự tôn kính".

Suốt 10 ngày đêm khai quật dưới những cơn mưa rừng Tây Bắc, từng cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang tỉnh Lai Châu căng bạt, mặc áo mưa, tỉ mẩn dùng từng chiếc cọ nhỏ, từng lưỡi dao mỏng gạt đi từng thớ đất. Mở rộng diện tích đào tìm lên hơn 2.000m², dưới lớp đất đen ẩm ướt, những phần xương cốt vụn nát theo thời gian, cùng những viên đạn súng trường, chiếc bút mực còn đọng vệt mực tím và bọc vải quần áo mục nát nghẹn ngào hiện ra.

Công tác tìm kiếm, khai quật, cất bốc và quy tập tại khu mộ tập thể đã hoàn thành theo phạm vi, kế hoạch xác định.

Trực tiếp có mặt tại hiện trường khai quật, Đại tá Trần Thanh Bình - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Lai Châu chia sẻ trong sự xúc động sâu sắc: "Với lực lượng quân sự địa phương, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là nhiệm vụ chuyên môn, mà là mệnh lệnh từ trái tim của thế hệ sau đối với lớp cha anh đã hy sinh. Chúng tôi tự hứa sẽ không để bất kỳ phần mộ nào còn nằm trong lòng đất mà không được tìm kiếm khi còn cơ hội; không để thân nhân tiếp tục chờ đợi trong vô vọng khi khoa học và những nguồn tư liệu mới đang mở ra cơ hội tìm lại danh tính cho các anh".

Sáng 10/8/2026, trong không khí trang nghiêm đến nghẹt thở tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bình Lư, hơn 1.000 người dân, đồng đội và các vị lãnh đạo đã nghiêng mình trước những chiếc tiểu đỏ phủ cờ đỏ sao vàng. Tiếng quân nhạc trầm hùng cất lên hòa cùng tiếng khóc của những người mẹ, người chị địa phương. Tiếng súng vĩnh biệt vang lên giữa ngàn xanh, chính thức đón 47 người con ưu tú trở về với sự tri ân thiêng liêng của Tổ quốc, của chính quyền, địa phương, lực lượng vũ trang và toàn thể nhân dân.

Với những người lính hôm nay, cuộc hành quân của lòng biết ơn vẫn tiếp tục cho đến khi từng danh tính liệt sĩ được trở về.

Một đời tìm cha của cụ Hà Thị È

Nếu sự trở về ở Bình Lư là khúc hùng ca thiêng liêng, thì câu chuyện tại Nghĩa trang Liệt sĩ Than Uyên lại là nốt trầm lấy đi nước mắt của bất kỳ ai chứng kiến. Ngày 26/7/2026, một cuộc hội ngộ đặc biệt đã diễn ra sau đúng 76 năm đằng đẵng ngóng chờ.

Cụ Hà Thị È, người con gái duy nhất của liệt sĩ Hà Văn Sinh (Chính trị viên xã đội du kích xã Mường Kim, hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp), giờ đây đã bước sang tuổi 93. Ở cái tuổi "xưa nay hiếm", đôi mắt cụ đã mờ đục vì đong đếm thời gian, trí nhớ lúc còn, lúc lãng, nhưng hình bóng về người cha đi biền biệt từ ngày cụ còn là một đứa trẻ chưa bao giờ phai nhạt.

Cụ Hà Thị È tìm lại người cha của mình là liệt sĩ Hà Văn Sinh.

Được các chiến sĩ quân đội nhẹ nhàng dìu đến trước phần mộ vừa được xác định danh tính, cụ È đứng khựng lại. Đôi bàn tay gầy guộc với những nếp nhăn chằng chịt, run run chạm vào dòng chữ mới khắc trên tấm bia đá: Liệt sĩ Hà Văn Sinh. Cụ quỳ gối, áp gò má nhăn nheo vào làn đá lạnh, tiếng gọi "Cha ơi...!" nghẹn ngào cất lên. Nước mắt của người con gái 93 tuổi rơi xuống, thấm đẫm vào từng vệt cỏ xanh quanh mộ cha.

Bờ vai cụ rung lên theo từng hơi nấc nghẹn, đôi bàn tay gầy như cành cây khô cứ xoa mãi lên tấm bia như thể đang xoa lên mái tóc, lên bờ vai của người cha trong ký ức xa xôi. 76 năm qua, đứa trẻ ngơ ngác ngày nào nay đã là bà cụ lưng còng xế bóng, đến hôm nay mới được cất tiếng gọi "Cha". Nhớ lại khoảnh khắc trao danh tính liệt sĩ cho gia đình cụ È đúng dịp kỷ niệm Ngày Thương binh Liệt sĩ, Đại tá Trần Thanh Bình không giấu nổi xúc động: "Chúng tôi chọn đúng dịp 27/7 để đến thắp hương tri ân liệt sĩ Hà Văn Sinh và công bố kết quả xác định danh tính bằng phương pháp thực chứng. Nhìn cụ È 93 tuổi khóc nghẹn ôm lấy bia mộ cha, chúng tôi càng thấu hiểu sâu sắc rằng: tìm thấy hài cốt mới chỉ là một bước; xác định được đúng danh tính mới là cuộc trở về trọn vẹn nhất!".

Giây phút xúc động của lực lượng quân đội và gia đình cụ Hà Thị È khi được thắp hương lên phần mộ của cha, ông mình.

Phía sau tiếng gọi ấy là câu chuyện thần kỳ của khoa học và sự tận tụy. Ngày khai quật phần mộ, giữa những mảnh xương cốt đã mục nát, lực lượng chức năng phát hiện một chiếc lọ thủy tinh nhỏ còn nguyên vẹn. Bên trong là mảnh giấy viết tay hoen ố, ghi rõ quê quán, chức vụ, đơn vị, nơi hy sinh và an táng. Dù phần tên bị nước làm mờ, nhưng bằng phương pháp đối soát thực chứng tỉ mỉ từng dòng hồ sơ lưu trữ, Ban Chỉ đạo tỉnh đã trả lại đúng tên cho liệt sĩ Hà Văn Sinh. Giọt nước mắt muộn mằn của cụ È rơi xuống nơi cha nghỉ ngơi, vỗ về nỗi đau mòn mỏi cả một đời.

Tìm đồng đội từ mệnh lệnh trái tim

Đằng sau giọt nước mắt vỡ òa của cụ È hay sự trở về của 47 chiến sĩ Bình Lư là những bước chân âm thầm, miệt mài của cấp ủy, chính quyền và lực lượng vũ trang tỉnh Lai Châu trên hành trình thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm". Ở vùng đất biên cương địa hình chia cắt phức tạp, núi cao vực sâu, nhiều phần mộ nằm sâu trong rừng thẳm, thông tin mờ nhạt và các nhân chứng lịch sử ngày một thưa vắng vì tuổi tác, công tác quy tập tưởng chừng có lúc rơi vào bế tắc. Nhưng với những người lính hôm nay, "tìm lại danh tính cho đồng đội" không phải là một nhiệm vụ hành chính khô khan, mà là mệnh lệnh từ trái tim.

Thế hệ sau mãi ghi nhớ công lao của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống cho nền độc lập dân tộc hôm nay.

Đánh giá về sự phối hợp liên ngành trong việc xác minh hồ sơ và lấy mẫu sinh phẩm ADN, ông Trần Đức Hiển - Phó Giám đốc Sở Nội vụ, Phó Ban Chỉ đạo Chiến dịch 500 ngày đêm tỉnh Lai Châu khẳng định: "Công việc này đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, sự kiên trì và phối hợp nhịp nhàng giữa ngành nội vụ, lực lượng quân đội và các địa phương. Khi tìm thấy hài cốt, mọi thông tin sẽ được chuẩn hóa, cập nhật ngay vào hồ sơ lưu trữ lâu dài. Chúng tôi chạy đua với thời gian bởi nhân chứng ngày một ít, địa hình thay đổi, nếu không làm khẩn trương thì cơ hội tìm lại các anh sẽ hẹp dần".

Không chỉ dừng lại ở các cơ quan chức năng, chủ trương nhân văn này đã nhận được sự đồng thuận từ nhân dân địa phương. Ông Lý Văn Nhín (tổ dân phố số 3, phường Đoàn Kết) bày tỏ trong niềm tự hào và tin tưởng: "Việc chính quyền và bộ đội tổ chức thu nhận mẫu sinh phẩm ADN, số hóa thông tin liệt sĩ là một chủ trương cực kỳ nhân văn và ý nghĩa. Nó mang lại niềm hy vọng cháy bỏng cho biết bao gia đình đang mòn mỏi ngóng trông, giúp các bác, các chú sớm được xác định danh tính để trở về với quê hương, có nơi thờ cúng đàng hoàng".

Chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ, nhưng những người lính năm xưa vẫn sống mãi trong lòng dân tộc. Cuộc hành quân của lòng biết ơn tại Lai Châu vẫn đang tiếp diễn, bởi phía sau mỗi cái tên được tìm thấy là một linh hồn được trở về và phía sau mỗi ngôi mộ chưa danh tính là một lời hứa với thời gian mà những người đang sống quyết tâm giữ trọn.