Văn hóa
Người giữ hồn văn hóa Si La ở Lai Châu
Tây Bắc
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ hai, 20/09/2010 15:44
lc-icon - (BLC) - Dáng người nhỏ, nước da ngăm đen vì nắng gió, ở vào tuổi 73 với nhiều lo toan cuộc sống hàng ngày nhưng ông vẫn sưu tầm những lời dân ca, điệu sáo, múa cổ; rồi ông tự sáng tác lời để sang sông truyền dạy cho con cháu Si La mình.
Nghệ nhân Hù Chà Khao thổi Pờ Tư Hế Lế, giới thiệu nhạc cụ dân tộc Si La.
Ông là nghệ nhân văn hóa dân tộc Si La – Hù Chà Khao ở bản Seo Hai, xã Can Hồ (huyện Mường Tè).
Trước sự phát triển của xã hội, các loại hình âm nhạc, nhạc cụ ngoại lai đã xâm nhập về bản làng người Si La. Theo thời gian, trẻ em trong bản dần quên đi cách cầm đàn, thổi sáo, điệu múa và những làn điệu dân ca cổ của dân tộc mình.
Là một trong số ít người già còn lưu giữ được những nét văn hóa dân tộc Si La, nghệ nhân Hù Chà Khao hiểu rằng nếu bây giờ không gìn giữ và truyền dạy các loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc mình cho con cháu thì chẳng bảo lâu nữa tiếng đàn, sáo kia sẽ không còn.
Nói là làm, chỉ với ý nghĩ đơn giản đó thôi, nhiều năm qua, dù mưa hay nắng ngày nào ông cũng vượt sông Đà về bản Seo Hai, Sì Thao Chải dạy những bé trai làm đàn, sáo và cách sử dụng; dạy các bé gái hát những điệu dân ca, múa cổ.
Để con cháu dân tộc mình quay trở lại chơi đàn, thổi sao, hát dân ca, những ngày đầu ông gặp rất nhiều khó khăn. Ông phải đến từng nhà để vận động phụ huynh cho các cháu tới học. Do trình độ dân trí thấp, cuộc sống khó khăn nên hầu hết mọi người cho rằng “phải no bụng đã rồi mới làm gì thì làm”. Người hiểu thì thông cảm động viên ông. Người không hiểu thì cho là ông ăn cơm nhà vác tù và, hâm và buông ra những lời nói khó nghe “già rồi mà chơi với trẻ con”. Trước khó khăn đó, ông không chịu lùi bước và đến trường tiểu học, THCS nhờ các thầy, cô giúp đỡ. Có thầy, cô vào cuộc dần dần các cháu cũng nghe theo.
Khi tuổi đã cao, ông lo sợ việc làm của mình sẽ dở dang. Những ngày ốm, ông nhờ vợ mình sang sông dạy thay. Rồi hai ông bà cùng thực hiện ước nguyện. Ông dạy chơi đàn, thổi sáo; bà dạy múa, hát dân ca…
Thời gian trôi qua, đám trẻ trong bản đã dần biết chơi đàn, thổi sáo, hát dân ca. Ngôi nhà văn hóa ở trung tâm bản Seo Hai trở thành điểm để ông và bọn trẻ trong bản chơi đàn, học hát hàng ngày. Hôm nào vì lý do này, kia mà các cháu không tới được thì ông ngồi thổi sáo, chơi đàn, bà hát những làn điệu dân ca cổ.
Mưa dầm thấm lâu, việc làm của ông không chỉ thu hút được trẻ em trong bản tới học mà mỗi khi tiếng đàn, tiếng sáo cất lên, già trẻ trong bản lại kéo nhau đến thưởng thức. Bên bếp lửa bập bùng trong căn nhà lợp prôximăng, thưng ván ém mình bên bờ bắc sông Đà, ông Hù Chà Khao đang miệt mài làm đàn. Thấy khách tới nhà, ông ngưng tay rồi cầm hai cây sáo một dài, một ngắn ra khoe: “Người Si La trước đây thổi sáo, đánh đàn và hát được nhiều làn điệu dân ca của dân tộc mình, nhưng nay không ai thổi hay hát đâu. Người biết thổi sáo, đánh đàn, hát dân ca chỉ còn mình và bà nó thôi (vợ ông)”.
Nói rồi ông cầm cây sáo dài giới thiệu, nó có tên là Pờ Tư Hế Lế. Cây sáo này xưa thường được đàn ông, thanh niên trong bản dùng để gọi nhau đi làm nương hay đi rừng cùng về. Cây sáo nhỏ có tên là Là Bí, đây là dụng cụ được con trai người Si La dùng để gọi bạn tình đến chỗ hẹn. Còn cây đàn có tên là Tứ Phề, nó được dùng trong các dịp lễ, tết hoặc việc tang. Kể xong, ông cầm đàn lên chơi, tiếng đàn vang vọng, lan toả.
Với những trăn trở và việc làm thiết thực đó, nhiều năm qua, nghệ nhân Hù Chà Khao được Viện Âm nhạc Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng nhiều Bằng khen, Giấy khen vì đã có thành tích đóng góp vào việc gìn giữ, bảo tồn nhạc cụ âm nhạc dân tộc Si La. Điều ông vui và mong muốn nhất không phải là những tấm Bằng khen, Giấy khen của các cấp, ngành mà chính là con cháu đã biết đàn, hát bằng những loại nhạc cụ, làn điệu dân ca dân tộc mình.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Văn hóa
11/04/2026 10:57
Xác định việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm, quyền lợi và niềm tự hào của chính cộng đồng. Tại tỉnh Lai Châu, từ chủ trương kiểm kê di sản đến các hoạt động truyền dạy, phục dựng đều được cấp ủy, chính quyền các cấp và người dân quan tâm đồng hành. Điều đó trở thành yếu tố then chốt để gìn giữ bản sắc văn hóa và giữ “hồn” di sản từ cộng đồng.
Họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026
Họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026
Văn hóa
08/04/2026 16:20
Chiều 8/4, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) họp Ban tổ chức Giải leo núi tỉnh Lai Châu lần thứ IV năm 2026 – Chinh phục đỉnh Tả Liên Sơn 2.996m vào ngày 19/4/2026, nhằm chuẩn bị tốt các điều kiện tổ chức giải, đồng thời rà soát, thống nhất các nội dung, nhiệm vụ đã được phân công tại dự thảo, kế hoạch tổ chức giải.
Xây dựng đời sống văn hóa mới
Xây dựng đời sống văn hóa mới
Văn hóa
05/04/2026 09:19
Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt mới của xã vùng biên Dào San sau khi hợp nhất 3 xã: Dào San, Mù Sang và Tung Qua Lìn để vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Toàn xã có 28 bản với trên 16.000 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông, Hà Nhì, Dao, Thái sinh sống. Song song với nhiệm vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển kinh tế, cấp uỷ, chính quyền xã tập trung nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân.
Sôi động Lễ hội “Nàng Han” xã Phong Thổ năm 2026
Sôi động Lễ hội “Nàng Han” xã Phong Thổ năm 2026
Văn hóa
04/04/2026 11:48
Sáng 4/4, tại Đền thờ Nàng Han, UBND xã Phong Thổ tổ chức Lễ hội Nàng Han năm 2026. Dự Lễ hội có các đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Vương Văn Thành – nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh; đại diện lãnh đạo một số sở, ban, ngành tỉnh; Thường trực Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phong Thổ; đại diện các phòng, ban chuyên môn, đoàn thể xã; lãnh đạo một số xã lân cận; các công ty, doanh nghiệp trên địa bàn cùng đông đảo nhân dân, du khách…
Đồng bào dân tộc Mảng xóa bỏ hủ tục
Đồng bào dân tộc Mảng xóa bỏ hủ tục
Xã Hội
04/04/2026 09:51
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt của hệ thống chính trị và phát huy hiệu quả các chính sách hỗ trợ, đồng bào dân tộc Mảng ở xã Pa Tần đã có nhiều tín hiệu tích cực trong thực hiện nếp sống mới: đưa người chết vào quan tài. Điều này ghi nhận sự chuyển biến lớn trong nhận thức của dân tộc Mảng sau thời gian dài duy trì hủ tục.
Độc đáo tục cấp sắc của người Dao
Độc đáo tục cấp sắc của người Dao
Văn hóa
04/04/2026 09:43
Sau tết truyền thống của dân tộc, tôi lên nhà anh trai chơi, anh rủ mọi người đi xem lễ cấp sắc (lễ tủ cải) cạnh cây đa đôi của người Dao đầu bằng thuộc xã Tả Lèng. Nhiều người Dao từ lớn, bé, già trẻ trong trang phục mới, màu sắc đen đỏ xen lẫn đến tham dự nghi lễ độc đáo và quan trọng nhất trong cuộc đời của người con trai dân tộc Dao.
Khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026
Khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026
Văn hóa
03/04/2026 10:04
Sáng 3/4, tại Nhà thi đấu Liên đoàn Lao động tỉnh diễn ra Lễ khai mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026. Dự lễ khai mạc có đồng chí Trần Mạnh Hùng – Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các đồng chí lãnh đạo Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế, Tổng cục Thể dục, Thể thao Việt Nam cùng 450 vận động viên, huấn luyện viên đến từ 15 tỉnh, thành phố.
Xây dựng nếp sống văn minh
Xây dựng nếp sống văn minh
Văn hóa
02/04/2026 10:49
Xã Phong Thổ có 48 thôn, bản, tổ dân phố; là địa bàn sinh sống của nhiều dân tộc như: Thái, Dao, Hà Nhì, Mông, Giáy… Sự đa dạng về văn hóa, tín ngưỡng vừa tạo nên bản sắc riêng, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc loại bỏ những hủ tục không còn phù hợp, từng bước xây dựng đời sống văn minh, tiến bộ.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3184 ngày 20/04/2026
Báo Lai Châu Số 578 ngày 19/04/2026
Báo Lai Châu Số 551 ngày 18/04/2026
Báo Lai Châu Số 3183 ngày 17/04/2026
Báo Lai Châu Số 3182 ngày 16/04/2026
Báo Lai Châu Số 3181 ngày 15/04/2026
Báo Lai Châu Số 3180 ngày 13/04/2026
Báo Lai Châu Số 550 ngày 11/04/2026
Báo Lai Châu Số 3179 ngày 10/04/2026
Báo Lai Châu Số 577 ngày 10/04/2026