Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức tọa đàm về sách và văn hóa đọc
Duy trì Câu lạc bộ bảo tồn nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân gian dân tộc Lào
Hội nghị gặp mặt, đối thoại với các doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở kinh doanh du lịch
Khai hầm đường bộ qua đèo Hoàng Liên
Hành trình chinh phục Olympia của chàng trai Lai Châu
Tạo lập sức mạnh mềm, tăng lợi thế cạnh tranh quốc gia
Duy trì sinh hoạt Câu lạc bộ bảo tồn hát dân ca dân tộc Hà Nhì tại xã Mù Cả
Công bố Giải chạy “Bước chân trên mây” chinh phục con đường đá cổ Pavi
Tin cùng chuyên mục
Phim đề tài cách mạng tạo sức hút: Động lực cho chặng đường sáng tạo mới
Văn hóa
30/07/2026 09:08
Lần đầu tiên, toàn bộ hệ thống rạp trên toàn quốc, các đội chiếu phim lưu động và các đơn vị của quân đội cùng tham gia những hoạt động điện ảnh ý nghĩa nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), tạo nên sức lan tỏa rộng khắp. Sự đồng hành của các đơn vị trong ngành Điện ảnh cùng sự hưởng ứng của công chúng đem lại động lực cho dòng phim đề tài lịch sử, cách mạng bước vào một chặng đường phát triển mới.
Lai Châu triển khai Nghị định số 269/2026/NĐ-CP về bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số
Văn hóa
25/07/2026 06:07
UBND tỉnh Lai Châu vừa ban hành Văn bản số 6202/UBND-VX triển khai thực hiện Nghị định số 269/2026/NĐ-CP ngày 01/7/2026 của Chính phủ về quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số; yêu cầu các sở, ngành, địa phương tổ chức tuyên truyền, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo quy định, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tổ chức hoạt động Câu lạc bộ bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng
Văn hóa
24/07/2026 14:30
Trong 2 ngày (23-24/7), tại Nhà văn hóa bản Nậm Ty, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với UBND xã Nậm Hàng tổ chức khai mạc hoạt động Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng năm 2026.
Tọa đàm “Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”
Văn hóa
24/07/2026 12:17
Sáng 24/7, Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức Tọa đàm với chủ đề “ Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”. Chương trình có sự tham gia, giao lưu, chia sẻ của nhà thơ Phùng Hải Yến – Phó Chủ tịch Hội Văn học -Nghệ thuật (VHNT) tỉnh Lai Châu và nhà văn Huỳnh Nguyên – hội viên Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Lai Châu và đông đảo bạn đọc, đặc biệt là các em thiếu nhi yêu sách.
Kiến tạo bản sắc và chủ quyền văn hóa Việt Nam trên không gian số
Văn hóa
24/07/2026 09:29
Tại phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam (diễn ra ngày 13/7 vừa qua), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ một trong bốn khoảng trống lớn sau thời gian thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW đó là “sức hấp dẫn và năng lực lan tỏa của các giá trị văn hóa tích cực trong môi trường số chưa theo kịp tốc độ phát triển của các nền tảng và nội dung số”. Đây là điểm nghẽn đang cản trở quá trình chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực nội sinh, sức mạnh mềm và động lực phát triển đất nước.
Trại sáng tác mỹ thuật “Vẻ đẹp đất và người Lai Châu”
Xã Hội
16/07/2026 09:20
Từ ngày 14-19/7, tại xã Sin Suối Hồ, Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lai Châu tổ chức Trại sáng tác mỹ thuật với chủ đề “Vẻ đẹp đất và người Lai Châu”. Tham dự có các đồng chí Phạm Văn Hải - Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh; Giàng A Vư - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Sin Suối Hồ cùng lãnh đạo địa phương và các họa sĩ, trại viên.
Phát động Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật "Tự hào một dải biên cương" lần thứ IV
Chính trị
16/07/2026 09:06
Cuộc thi dành cho công dân Việt Nam từ 15 tuổi trở lên đang sinh sống trong và ngoài nước, cùng người nước ngoài đang học tập, công tác, sinh sống tại Việt Nam.
Hoa hậu Việt Nam 2024 trải nghiệm văn hóa, du lịch tại Lai Châu
Xã Hội
15/07/2026 21:56
Ngày 15/7, Hoa hậu Việt Nam 2024 Hà Trúc Linh cùng các người đẹp tham dự cuộc thi Hoa hậu Việt Nam đã có hành trình trải nghiệm, khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và bản sắc văn hóa tại bản du lịch cộng đồng Lao Chải (xã Khun Há) và Khu du lịch Cổng trời Ô Quy Hồ (xã Bình Lư), tỉnh Lai Châu.
Trao tặng 405 cây xanh trong chương trình “chùa xanh” tại chùa Linh Sơn
Xã Hội
10/07/2026 17:44
Chiều 10/7, tại chùa Linh Sơn, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp cùng Quỹ Xanh Trí Đức Lai Châu tổ chức Lễ trồng cây và tặng cây trong khuôn khổ chương trình “Chùa Xanh”.
Tăng cường sự lãnh đạo của cấp uỷ trong thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU
Xã Hội
10/07/2026 17:09
Chiều 10/7, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU tỉnh (Ban Chỉ đạo tỉnh), tổ chức Hội nghị đánh quá kết quả thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu (Nghị quyết số 15-NQ/TU) 6 tháng đầu năm; triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026.
Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 được vinh danh tại Giải thưởng VITA AWARDS 2026
Văn hóa
10/07/2026 16:23
Hiệp hội Du lịch Việt Nam vừa phối hợp với UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức Lễ trao Giải thưởng VITA AWARDS 2026 nhằm tôn vinh các địa phương, điểm đến, doanh nghiệp và mô hình tiêu biểu có nhiều đóng góp cho sự phát triển của ngành Du lịch Việt Nam. Trong số 106 giải thưởng thuộc 9 hạng mục được trao, Bản du lịch cộng đồng Lao Chải 1 (xã Khun Há, tỉnh Lai Châu) vinh dự đứng tên ở hạng mục "Điểm đến có sản phẩm du lịch có nội hàm văn hóa sâu sắc", giúp Lai Châu được vinh danh tại mùa giải đầu tiên.
.jpg)