Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Kỳ 1: Phát triển chưa tương xứng tiềm năng
Mường Khoa triển khai mô hình điểm xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới
Quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, phát triển toàn diện ngành văn hóa, thể thao và du lịch
Đặc sắc các món ăn dân tộc trong phần thi ẩm thực tại Lễ hội Then Kin Pang
Lời Then vọng mãi giữa đại ngàn Tây Bắc
Hấp dẫn phần thi trình diễn trang phục truyền thống và múa xòe
Kế hoạch triển khai nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam tại Lai Châu
Đặc sắc Chương trình nghệ thuật “Lai Châu lung linh sắc màu”
Tin cùng chuyên mục
"Phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên số”
Văn hóa
20/04/2026 22:06
Tối 20/4, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh tổ chức chương trình tọa đàm hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026.
─ Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) ─
Văn hóa đọc - Kết nối cộng đồng
Văn hóa
20/04/2026 09:54
Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), Thư viện tỉnh tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng. Qua đó, từng bước nâng cao dân trí, xây dựng thói quen đọc sách và đáp ứng nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân trong thời đại số.
Chung kết và trao giải Cuộc thi Tiếng hát Sơn ca năm 2026
Văn hóa
20/04/2026 05:56
Tối 19/4, Trung tâm Hoạt động cộng đồng tỉnh (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh) tổ chức vòng chung kết và trao giải Cuộc thi Tiếng hát Sơn ca năm 2026. Dự chương trình có các đồng chí lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Hội Nông dân, Tỉnh đoàn, Trung tâm Hoạt động cộng đồng tỉnh, thí sinh, đông đảo bậc phụ huynh và thanh thiếu nhi trên địa bàn tỉnh.
─ Giám sát tiến độ xây dựng trường nội trú vùng biên ─
Góp phần bảo đảm chất lượng và tiến độ
Văn hóa
16/04/2026 19:26
Trên tuyến biên giới của tỉnh, những công trường xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở (TH&THCS) đang ngày đêm rộn ràng nhịp thi công. Từ nền đất còn ngổn ngang, những khối bê tông kiên cố dần vươn lên, từng dãy lớp học hình thành, hiện thực hóa kỳ vọng về một không gian học tập khang trang, đồng bộ cho học sinh vùng cao. Cùng với đảm bảo tiến độ xây dựng, công tác giám sát tại hiện trường được cơ quan chuyên môn, đơn vị chủ đầu tư, đơn vị tư vấn của tỉnh đặc biệt quan tâm.
65 hộ dân tộc Mảng ký cam kết thực hiện Nghị quyết 15-NQ/TU
Xã Hội
15/04/2026 09:03
Trong 2 ngày (14–15/4), Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU xã Lê Lợi tổ chức tuyên truyền, vận động và ký cam kết xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong đồng bào dân tộc Mảng tại 2 bản Nậm Sập và Pá Sập. Đây là hoạt động thiết thực nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 15-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, góp phần từng bước thay đổi nhận thức, hành vi của người dân, hướng tới đời sống tiến bộ, văn minh.
Ngày sách và Văn hoá đọc Việt Nam năm 2026
Xã Hội
14/04/2026 11:39
Sáng 14/4, Thư viện tỉnh phối hợp với Trường Tiểu học và THCS Sùng Phài tổ chức chương trình Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026.
Hương sắc hoa lan
Văn hóa
12/04/2026 15:19
Lai Châu - mảnh đất phía cực Tây của Tổ quốc không chỉ được biết đến với nhiều cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn mà còn được nhớ đến bởi hương sắc của nhiều loài hoa lan quý hiếm, có giá trị cao về sinh học và kinh tế, như: lan kim tuyến, lan hài, hoàng thảo kèn, hoàng thảo phi điệp... Những năm qua, phong trào sưu tầm, bảo tồn và phát triển hoa lan trên địa bàn tỉnh phát triển mạnh mẽ.
Hướng nghiệp - nền tảng chọn nghề tương lai
Văn hóa
12/04/2026 14:55
Trong những năm qua, công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 luôn được ngành Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) tỉnh chú trọng. Qua đó, giúp các em nhận thức rõ về ngành học, nhu cầu thị trường lao động phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện gia đình. Thực hiện tốt công tác hướng nghiệp giúp học sinh thêm vững tin bước vào tương lai.
TGĐ VOV Đỗ Tiến Sỹ: Tác phẩm dự thi LHPT thể hiện nhân dân quyết tâm cao đưa đất nước phát triển
Văn hóa
12/04/2026 10:38
Ủy viên T.Ư Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo - Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài TNVN Đỗ Tiến Sỹ nhận định, tác phẩm dự thi LHPT thể hiện nhân dân quyết tâm cao đưa đất nước phát triển.
Lai Châu – Kỳ vĩ ngàn mây, Đong đầy bản sắc
Du lịch
11/04/2026 18:46
Chiều 11/4, tại Hà Nội, Sở Tài chính Lai Châu tổ chức Hội nghị xúc tiến du lịch Lai Châu tại Hội chợ du lịch Quốc tế Việt nam VITM Hà Nội 2026 với chủ đề: “Lai Châu – Kỳ vĩ ngàn mây, Đong đầy bản sắc”.
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Văn hóa
11/04/2026 10:57
Xác định việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm, quyền lợi và niềm tự hào của chính cộng đồng. Tại tỉnh Lai Châu, từ chủ trương kiểm kê di sản đến các hoạt động truyền dạy, phục dựng đều được cấp ủy, chính quyền các cấp và người dân quan tâm đồng hành. Điều đó trở thành yếu tố then chốt để gìn giữ bản sắc văn hóa và giữ “hồn” di sản từ cộng đồng.
Bế mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026
Văn hóa
10/04/2026 12:29
Sáng 10/4, Ban Tổ chức đã Bế mạc Giải Vô địch các Câu lạc bộ Kéo co Quốc gia năm 2026.
.jpg)