Người giữ hồn văn hóa Si La ở Lai Châu
-
(BLC) - Dáng người nhỏ, nước da ngăm đen vì nắng gió, ở vào tuổi 73 với nhiều lo toan cuộc sống hàng ngày nhưng ông vẫn sưu tầm những lời dân ca, điệu sáo, múa cổ; rồi ông tự sáng tác lời để sang sông truyền dạy cho con cháu Si La mình.
![]() |
| Nghệ nhân Hù Chà Khao thổi Pờ Tư Hế Lế, giới thiệu nhạc cụ dân tộc Si La. |
Ông là nghệ nhân văn hóa dân tộc Si La – Hù Chà Khao ở bản Seo Hai, xã Can Hồ (huyện Mường Tè).
Trước sự phát triển của xã hội, các loại hình âm nhạc, nhạc cụ ngoại lai đã xâm nhập về bản làng người Si La. Theo thời gian, trẻ em trong bản dần quên đi cách cầm đàn, thổi sáo, điệu múa và những làn điệu dân ca cổ của dân tộc mình.
Là một trong số ít người già còn lưu giữ được những nét văn hóa dân tộc Si La, nghệ nhân Hù Chà Khao hiểu rằng nếu bây giờ không gìn giữ và truyền dạy các loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc mình cho con cháu thì chẳng bảo lâu nữa tiếng đàn, sáo kia sẽ không còn.
Nói là làm, chỉ với ý nghĩ đơn giản đó thôi, nhiều năm qua, dù mưa hay nắng ngày nào ông cũng vượt sông Đà về bản Seo Hai, Sì Thao Chải dạy những bé trai làm đàn, sáo và cách sử dụng; dạy các bé gái hát những điệu dân ca, múa cổ.
Để con cháu dân tộc mình quay trở lại chơi đàn, thổi sao, hát dân ca, những ngày đầu ông gặp rất nhiều khó khăn. Ông phải đến từng nhà để vận động phụ huynh cho các cháu tới học. Do trình độ dân trí thấp, cuộc sống khó khăn nên hầu hết mọi người cho rằng “phải no bụng đã rồi mới làm gì thì làm”. Người hiểu thì thông cảm động viên ông. Người không hiểu thì cho là ông ăn cơm nhà vác tù và, hâm và buông ra những lời nói khó nghe “già rồi mà chơi với trẻ con”. Trước khó khăn đó, ông không chịu lùi bước và đến trường tiểu học, THCS nhờ các thầy, cô giúp đỡ. Có thầy, cô vào cuộc dần dần các cháu cũng nghe theo.
Khi tuổi đã cao, ông lo sợ việc làm của mình sẽ dở dang. Những ngày ốm, ông nhờ vợ mình sang sông dạy thay. Rồi hai ông bà cùng thực hiện ước nguyện. Ông dạy chơi đàn, thổi sáo; bà dạy múa, hát dân ca…
Thời gian trôi qua, đám trẻ trong bản đã dần biết chơi đàn, thổi sáo, hát dân ca. Ngôi nhà văn hóa ở trung tâm bản Seo Hai trở thành điểm để ông và bọn trẻ trong bản chơi đàn, học hát hàng ngày. Hôm nào vì lý do này, kia mà các cháu không tới được thì ông ngồi thổi sáo, chơi đàn, bà hát những làn điệu dân ca cổ.
Mưa dầm thấm lâu, việc làm của ông không chỉ thu hút được trẻ em trong bản tới học mà mỗi khi tiếng đàn, tiếng sáo cất lên, già trẻ trong bản lại kéo nhau đến thưởng thức. Bên bếp lửa bập bùng trong căn nhà lợp prôximăng, thưng ván ém mình bên bờ bắc sông Đà, ông Hù Chà Khao đang miệt mài làm đàn. Thấy khách tới nhà, ông ngưng tay rồi cầm hai cây sáo một dài, một ngắn ra khoe: “Người Si La trước đây thổi sáo, đánh đàn và hát được nhiều làn điệu dân ca của dân tộc mình, nhưng nay không ai thổi hay hát đâu. Người biết thổi sáo, đánh đàn, hát dân ca chỉ còn mình và bà nó thôi (vợ ông)”.
Nói rồi ông cầm cây sáo dài giới thiệu, nó có tên là Pờ Tư Hế Lế. Cây sáo này xưa thường được đàn ông, thanh niên trong bản dùng để gọi nhau đi làm nương hay đi rừng cùng về. Cây sáo nhỏ có tên là Là Bí, đây là dụng cụ được con trai người Si La dùng để gọi bạn tình đến chỗ hẹn. Còn cây đàn có tên là Tứ Phề, nó được dùng trong các dịp lễ, tết hoặc việc tang. Kể xong, ông cầm đàn lên chơi, tiếng đàn vang vọng, lan toả.
Với những trăn trở và việc làm thiết thực đó, nhiều năm qua, nghệ nhân Hù Chà Khao được Viện Âm nhạc Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng nhiều Bằng khen, Giấy khen vì đã có thành tích đóng góp vào việc gìn giữ, bảo tồn nhạc cụ âm nhạc dân tộc Si La. Điều ông vui và mong muốn nhất không phải là những tấm Bằng khen, Giấy khen của các cấp, ngành mà chính là con cháu đã biết đàn, hát bằng những loại nhạc cụ, làn điệu dân ca dân tộc mình.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Bài 6: Sì Thâu Chải - điểm đến trên mây
Khai mạc Ngày hội Văn hóa dân tộc Lự năm 2026
Sú Khon Khoài- Nét đẹp văn hóa người Lự
Sẵn sàng Ngày hội văn hóa dân tộc Lự
Điều chỉnh thời gian tổ chức Giải Marathon tỉnh Lai Châu lần thứ III, năm 2026 “Lời gọi đại ngàn, bước chân khát vọng”
Giữ gìn nghề dệt truyền thống của đồng bào dân tộc Lự
“Lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc Lự ở Khun Há”
Tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” năm 2026 trên địa bàn tỉnh Lai Châu
Tin cùng chuyên mục
─ Để tâm hồn dân tộc trường tồn ─
Kỳ 2: Những hệ giá trị không chỉ sống mà còn mang về kinh tế
Văn hóa
14/10/2026 09:18
Sự chăm lo của Đảng cho tâm hồn dân tộc không chỉ dừng lại ở các văn bản cấp trung ương mà đã thực sự trở thành mệnh lệnh, thấm sâu vào từng nếp nghĩ, cách làm của mỗi cán bộ, đảng viên. Ở Lai Châu, bằng cách làm quyết liệt, sáng tạo và hiệu quả, những hệ giá trị ấy không những được giữ gìn mà còn phát huy, để bản sắc văn hóa, giá trị nhân văn trở thành cơm áo, thành tương lai của đồng bào nơi đây.
Trao giải cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu
Chính trị
12/10/2026 18:53
Chiều 12/10, Ban Tổ chức Cuộc thi tổ chức Lễ tổng kết và trao giải cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu, với chủ đề “Lai Châu - Mạch nguồn văn hóa, tiềm năng, động lực phát triển”. Buổi lễ được tổ chức trực tiếp và trực tuyến từ điểm cầu tỉnh tới 36 điểm cầu các xã và livestream trên các nền tảng mạng xã hội của Báo và Phát thanh, truyền hình Lai Châu.
Để tâm hồn dân tộc trường tồn
Văn hóa
12/10/2026 11:53
Sinh thời, Bác Hồ kính yêu từng dạy: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Bao năm qua, lời của Bác vẫn là kim chỉ nam cho Đảng ta, dân tộc ta. Nghị quyết số 80 - NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời cũng từ yêu cầu ấy: bảo vệ, bồi đắp và phát huy những giá trị làm nên cốt cách, tâm hồn dân tộc; để văn hóa không chỉ được lưu giữ mà thực sự hiện diện trong đời sống, trở thành nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực phát triển. Từ chủ trương đến hành động, tại Lai Châu, hành trình ấy đang được tiếp nối bằng trách nhiệm của Đảng và sự chung tay của toàn dân, để những giá trị làm nên “hồn Việt” không chỉ được giữ gìn, mà trở thành sức mạnh đưa dân tộc đi tới tương lai.
Họp trực tuyến về công tác chuẩn bị tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
Văn hóa
12/10/2026 10:30
Sáng 12/10, Chính phủ tổ chức cuộc họp trực tuyến về công tác chuẩn bị tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026. Đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Phó Thủ tướng Chính phủ, chủ trì cuộc họp.
Lễ hội Kin Lẩu Khẩu Mẩu năm 2026
Văn hóa
11/10/2026 14:25
Trong 2 ngày (10 - 11/10) tại bản Huổi Én xã Phong Thổ, UBND xã Phong Thổ tổ chức Lễ hội "Kin Lẩu Khẩu Mẩu" năm 2026.
Sôi nổi các hoạt động tại Lễ hội Cốm Co Giàng xã Pắc Ta
Văn hóa
11/10/2026 10:19
Trong khuôn khổ Lễ hội Cốm Co Giàng xã Pắc Ta lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa hạt ngọc Pắc Ta”, nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc được tổ chức, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.
Lai Châu hưởng ứng Lễ phát động “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên”
Xã Hội
10/10/2026 10:05
Sáng 10/10, tại Quảng trường Nhân dân tỉnh, UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Lễ phát động “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” năm 2026 với hơn 5.000 người tham gia.
Cốm Co Giàng – Thơm hương nếp mới, đậm tình Lai Châu
Văn hóa
10/10/2026 10:03
UBND xã Pắc Ta tổ chức Lễ hội Cốm Co Giàng lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa hạt ngọc Pắc Ta”, nhằm tôn vinh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc, đặc biệt là nghề làm cốm của đồng bào Thái. Qua đó, quảng bá hình ảnh quê hương, con người và các sản phẩm đặc trưng của xã Pắc Ta, góp phần gắn bảo tồn bản sắc văn hóa với phát triển du lịch địa phương.
Lai Châu phát động phong trào toàn dân tập luyện thể thao
Văn hóa
10/10/2026 09:46
6 giờ sáng ngày 10/10, tại Quảng trường Nhân dân tỉnh, UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Lễ phát động “Mỗi người dân lựa chọn ít nhất một môn thể thao phù hợp để tập luyện thường xuyên” năm 2026. Lễ phát động được kết nối trực tuyến với điểm cầu Trung ương tại Hà Nội.
Phát động Chương trình “Bản Sắc” năm 2026 trên nền tảng số
Văn hóa
09/10/2026 14:35
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Thông báo số 6232/BVHTTDL-VP về việc triển khai Chương trình “Bản Sắc” năm 2026. Đây là hoạt động trọng tâm hướng tới chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), nhằm khơi dậy niềm tự hào và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên nền tảng số.
Khai mạc Lễ hội Cốm Co Giàng xã Pắc Ta lần thứ I năm 2026
Văn hóa
09/10/2026 12:31
Sáng 9/10, UBND xã Pắc Ta tổ chức khai mạc Lễ hội Cốm Co Giàng lần thứ I năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa hạt ngọc Pắc Ta”. Đồng chí Tống Thanh Hải – Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự và phát biểu khai mạc.
