Ghi nhận những đóng góp to lớn của đồng chí Phạm Hữu Lầu với cách mạng Việt Nam, tháng 5-2024, Bộ Chính trị đã công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.

NGƯỜI ĐẢNG VIÊN CỘNG SẢN ĐẦU TIÊN CỦA TỈNH SA ĐÉC

Mùa thu năm 1927, đồng chí Phạm Hữu Lầu được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, được cử làm Chi hội trưởng - tổ chức đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Cao Lãnh.
Với cương vị là Chi hội trưởng, đồng chí đã lãnh đạo Nhân dân đấu tranh chống lại bọn cường quyền, nâng cao uy tín của Hội; nhanh chóng phát triển lực lượng của Chi hội, đến tháng 6-1929 đã phát triển được hơn 40 hội viên.
Cuối năm 1929, chấp hành sự phân công của Đảng, đồng chí Phạm Hữu Lầu được phân công đi “vô sản hóa”, xây dựng phong trào công nhân ở Đề-pô xe lửa Dĩ An.
Trong thời gian hoạt động ở cơ sở, cùng sống sinh hoạt và làm việc với công nhân, bằng tài năng và uy tín của mình, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng với đồng chí Nguyễn Đức Thiệu tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản cho anh em công nhân.
Nhằm làm rõ hơn thân thế, sự nghiệp và đóng góp to lớn của đồng chí Phạm Hữu Lầu đối với Đảng và cách mạng Việt Nam; vào tháng 12-2025, tại phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp với Tỉnh ủy Đồng Tháp tổ chức Hội thảo khoa học: “Đồng chí Phạm Hữu Lầu với cách mạng Việt Nam”.
Phát biểu tổng kết hội thảo, đồng chí Phạm Nguyễn Hoàng Vũ, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Tháp khẳng định: Hội thảo khoa học “Đồng chí Phạm Hữu Lầu với cách mạng Việt Nam” đã đạt được mục tiêu đề ra, làm sáng rõ cuộc đời hoạt động cách mạng và những cống hiến to lớn của một nhà lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng.
Kết quả hội thảo không chỉ có giá trị về mặt khoa học, mà còn có ý nghĩa thiết thực trong công tác giáo dục truyền thống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, đạo đức và nhân cách cho cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ hôm nay; đồng thời phục vụ việc biên soạn tiểu sử đồng chí Phạm Hữu Lầu, góp phần gìn giữ và phát huy tinh thần yêu nước, cách mạng giáo dục truyền thống cho các thế hệ cán bộ đảng viên và Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ ngày nay.
Nhiều công nhân đã được giác ngộ tư tưởng cách mạng, Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ của xí nghiệp được thành lập. Ngày 7-11-1929, tại Khánh Hội (Sài Gòn), dưới sự chủ trì của đồng chí Châu Văn Liêm, Đại hội đại biểu An Nam Cộng sản Đảng bầu ra Ban Chấp hành Trung ương lâm thời (lúc này gọi là Ban Chỉ đạo lâm thời) gồm 5 người, do đồng chí Châu Văn Liêm làm Bí thư. Đồng chí Phạm Hữu Lầu là 1 trong 5 thành viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của An Nam Cộng sản Đảng.
Trong thời gian từ tháng 2-1930 đến tháng 7-1930 giữ cương vị là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã có nhiều hoạt động phong phú, nhiều ý kiến chỉ đạo đối với phong trào cách mạng Nam kỳ và quê hương Sa Đéc.
Thực hiện kế hoạch tổ chức Hội nghị Trung ương lần thứ nhất, tháng 7-1930, theo triệu tập của Ban Thường vụ Trung ương lâm thời, đồng chí Phạm Hữu Lầu (đại diện cho bộ phận Trung ương ở Nam kỳ) ra Bắc cùng Ban Thường vụ họp hội nghị trù bị bàn các biện pháp mở Hội nghị Trung ương.
Đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng một số đồng chí lên đường vào ngày 24-7-1930, mặc dù đã rất khôn khéo và lường trước sự việc, nhưng đồng chí Phạm Hữu Lầu vẫn bị địch bắt. Biết được đồng chí là cán bộ chủ chốt của Đảng, mật thám Pháp tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn nhằm khai thác tổ chức của Đảng.
Đồng chí đã kiên quyết chống lại mọi thủ đoạn lừa bịp đe dọa của địch. Bọn địch biết không thể lay chuyển được ý chí gang thép của người cộng sản, chúng đã kết án đồng chí tù chung thân, đày ra Côn Đảo.
Đến năm 1936, đồng chí Phạm Hữu Lầu ra tù, trở về đất liền, đồng chí bắt liên lạc với Đảng, được phân công làm Ban Cán sự Đảng của Báo Dân Chúng ở Sài Gòn. Lợi dụng thế hợp pháp, đồng chí đã vận động Nhân dân đấu tranh đòi quyền tự do dân chủ.
Ngày 28-11-1937, đồng chí Phạm Hữu Lầu diễn thuyết trước hơn 3.000 ngàn người trong cuộc mít tinh do nhóm Dân Chúng tổ chức tại rạp hát Thành Xương.
Thực dân Pháp xem đồng chí Phạm Hữu Lầu là “phần tử nguy hiểm”, lại có uy tín lớn trong dân chúng nên đã ra lệnh trục xuất khỏi Sài Gòn và đưa về quản thúc tại Cao Lãnh.
Về Cao Lãnh, đồng chí đã nhanh chóng liên lạc với cơ sở cách mạng địa phương, tổ chức những cuộc đấu tranh đòi quyền tự do dân chủ, cải thiện dân sinh, vận động lấy chữ ký ủng hộ phong trào “Đông Dương đại hội”, tổ chức các hội quần chúng, phát triển đảng viên.
Ngày 27-11-1940, đồng chí bị bị thực dân Pháp đày ra Côn Đảo lần thứ hai. Đây là thời kỳ địch khủng bố rất ác liệt tại nhà tù Côn Đảo, đồng chí vẫn vững vàng ý chí đấu tranh của người cộng sản, hăng say học tập và hoạt động giúp đỡ anh em trong tù khi bị đánh đập, đau ốm.
Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám diễn ra thành công. Ngày 23-9-1945, phái đoàn của Ủy ban Hành chính Nam bộ đã đưa tàu ra Côn Đảo đón hơn 2.000 người con trung hiếu trở về đất liền, trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu.
Tháng 10-1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu được cử làm Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc.
Từ tháng 10-1945 đến tháng 10-1954, đồng chí đã kinh qua các chức vụ chính: Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên, Phó Bí thư Khu ủy Khu 8 phụ trách Ban Kiểm tra Khu 8, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam bộ, kiêm Giám đốc Sở Công an Nam bộ và phụ trách Sở Thương binh - Xã hội. Tháng 10-1954, Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam bộ bầu đồng chí Phạm Hữu Lầu làm Phó Bí thư Xứ ủy. Từ năm 1954 đến cuối năm 1956, trụ sở Xứ ủy đóng tại Sài Gòn và đồng chí Phạm Hữu Lầu đã đến sống, hoạt động ở Sài Gòn.
Cuối năm 1956, Xứ ủy dời trụ sở về Phnôm Pênh (Campuchia). Sau Hội nghị Xứ ủy Nam bộ lần thứ hai họp ở Phnôm Pênh, đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, đồng chí Phạm Hữu Lầu làm quyền Xứ ủy, Bí thư Xứ ủy.
Giữa lúc công cuộc cách mạng của Nhân dân miền Nam đang ở thời điểm gay go, quyết liệt nhất, vì bệnh nặng đồng chí Phạm Hữu Lầu đã mất ngày 16-12-1959 tại Campuchia.

TẤM GƯƠNG SÁNG NGỜI VỀ ĐẠO ĐỨC CÁCH MẠNG

Trong suốt cuộc đời cách mạng của mình, đồng chí phạm Hữu Lầu là một tấm gương sáng ngời về đạo đức cách mạng, tuyệt đối trung thành với Đảng, hết lòng vì Nhân dân, sống giản dị, khiêm tốn, giàu tình thương yêu đồng chí, đồng bào.
Một số tham luận tại Hội thảo khoa học: “Đồng chí Phạm Hữu Lầu với cách mạng Việt Nam” đã kể lại những câu chuyện đồng chí Phạm Hữu Lầu từ chối ra Bắc chữa bệnh, ở lại miền Nam cùng tập thể Xứ ủy Nam bộ lãnh đạo phong trào cách mạng miền Nam trong điều kiện cực kỳ khó khăn, ác liệt.
Hình ảnh người lãnh đạo cấp cao đội nón lá, chèo xuồng đi “thăm nghèo, hỏi khổ” được Nhân dân Nam bộ truyền tụng như minh chứng sinh động cho đạo đức cách mạng trong sáng của đồng chí Phạm Hữu Lầu.
Với vai trò là cán bộ chủ chốt của Xứ ủy Nam bộ, nhất là sau khi đồng chí Lê Duẩn, Bí thư Xứ ủy ra Bắc, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng tập thể Xứ ủy “chèo lái” phong trào cách mạng miền Nam đấu tranh giữ gìn lực lượng trong hoàn cảnh gian khổ bởi chính sách “tố cộng, diệt cộng” của địch.
Thời gian đồng chí đảm trách nhiệm vụ đứng đầu Xứ ủy cũng là những năm tháng phong trào cách mạng miền Nam bị địch dìm trong máu.
Trong hoàn cảnh, đường hướng và phương châm đấu tranh của phong trào cách mạng miền Nam còn nhiều bất cập, đồng chí đã cùng tập thể Xứ ủy phát huy tinh thần chủ động, thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước đưa cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có võ trang tự vệ, xây dựng Lực lượng vũ trang gắn với đấu tranh võ trang có mức độ.
Đồng chí Phạm Hữu Lầu đã mất ở tuổi 53 là thời kỳ đồng chí đang cống hiến cho công cuộc cách mạng ở mức cao nhất, đây là tổn thất lớn cho Đảng và dân tộc.
Đồng chí đã cống hiến cả cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc; đã hăng hái tham gia đấu tranh cách mạng trong thời kỳ khó khăn và gian khổ nhất.
2 lần bị thực dân Pháp bắt tra tấn và giam cầm ở những nhà tù khét tiếng nhất nhưng đồng chí không nhụt ý chí đấu tranh. Mỗi lần được ra tù, đồng chí lại lao vào công cuộc đấu tranh cho sự nghiệp cách mạng.
Do hoạt động của đồng chí Phạm Hữu Lầu trong thời kỳ khó khăn và bí mật, nên tư liệu ghi lại chưa được nhiều.
Nhưng với những gì đã hiểu được và ghi lại được về đồng chí Phạm Hữu Lầu cũng đủ hiện lên cho ta tấm gương của người đảng viên cộng sản ưu tú, gương mẫu về đức tính khiêm tốn và tình thương yêu đồng bào, đồng chí, tinh thần trách nhiệm cao trước Đảng, lấy phụng sự Tổ quốc và Nhân dân làm lý tưởng sống.