Bà con xã Nậm Xe (huyện Phong Thổ) thu hoạch khoai sọ.

Những ngày này, bà con các bản: Vàng Thẳm, Huổi Hán, Mấn 1, Mấn 2 tranh thủ trời nắng lên nương, đồi dỡ khoai sọ. Cả một khoảng đồi xanh mướt khoai sọ của gia đình chị Thắm ngày nào, nay chỉ nhìn thấy vài cây len lỏi giữa cỏ tốt um tùm. Vừa đào từng gốc khoai sọ, chị thở dài ngao ngán, cứ ngỡ rằng được mùa khoai sọ, gia đình có khoản thu nhập đáng kể để trang trải cuộc sống. Vậy nhưng, mỗi gốc khoai bới lên hầu như chỉ có củ mẹ, lác đác có thêm một vài củ con. Gần 2 sào khoai sọ, gia đình chị thu chưa đầy chục bao.

Theo lời chia sẻ của chị Thắm và một số người dân trong xã, chúng tôi được biết, không phải người dân không làm cỏ, mà do đến thời điểm gần thu hoạch, lá khoai sọ dần úa và rụng xuống, trơ lại gốc; cỏ bắt đầu mọc lên. Mỗi vụ thu hoạch, các hộ dân đều làm cỏ từ 5-7 lần; bón phân lót, phân thúc theo đúng quy trình sinh trưởng, phát triển của cây. Tuy nhiên, năm nay thời thiết diễn biến thất thường làm ảnh hưởng tới năng suất.

Được biết năm nay, toàn xã Nậm Xe trồng được 127ha khoai sọ, tăng 97ha so với cùng kỳ năm trước. Hiện tại, bà con đã thu hoạch được khoảng 60% diện tích. Qua đánh giá, năng suất ước đạt khoảng 9 tấn/ha (giảm 6 tấn/ha) so với vụ năm ngoái. Không chỉ mất mùa, vụ này, giá khoai sọ cũng giảm mạnh, khiến cho các thương lái ở địa phương gặp nhiều khó khăn khi thu mua và tìm thị trường tiêu thụ. Bởi hầu hết, hiện nay, việc thu mua đều do một số hộ có xe chở hàng, tự phát mua giúp bà con rồi đổ buôn tại chợ đầu mối trên thành phố. Sản lượng khoai lớn, thị trường tiêu thụ hạn hẹp, việc “ép giá” không thể tránh khỏi.

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, xã không có chủ trương khuyến khích người dân trồng khoai sọ. Việc mở rộng diện tích vùng trồng gấp hơn 3 lần so với vụ trước đều do bà con tự phát triển khai, khi thấy năng suất khoai sọ và giá thành bán cao hơn so với cây trồng thuần nông như: lúa, ngô. Giá trị kinh tế trên cùng diện tích thì cây khoai sọ cho thu nhập gấp 2-3 lần, thậm chí nhiều hơn. Đặc biệt, vụ trước, nhiều hộ trong xã thu về hàng trăm triệu đồng từ việc trồng khoai so. Dẫn đến bà con ồ ạt trồng khoai sọ trên diện tích đất trồng ngô, chuối kém hiệu quả, mong thoát nghèo.

Thương lái thu mua khoai sọ cho bà con xã Nậm Xe (huyện Phong Thổ).

Trong suốt thời gian sinh trưởng, phát triển của khoai sọ, xã thường xuyên cử công chức chuyên môn phối hợp với cán bộ Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện hướng dẫn bà con quy trình chăm sóc, cách phòng trừ sâu bệnh hại cho cây. Đồng thời, tìm kiếm các đơn vị bao tiêu khoai sọ cho người dân. Tuy vậy, đến nay, chưa có doanh nghiệp, hợp tác xã nào đứng ra bao tiêu sản phẩm nông nghiệp này.

Qua vụ khoai sọ mất mùa, mất giá, định hướng của xã Nậm Xe trong thời gian tới là không phát triển vùng trồng khoai sọ. Thay thế vào đó là các cây trồng tiềm năng, có chính sách hỗ trợ đầu vào và liên kết bao tiêu đầu ra sản phẩm cho người nông dân.

Thiết nghĩ, việc thay đổi tư duy đưa cây trồng có giá trị kinh tế cao vào sản xuất của người dân xã Nậm Xe là điều rất tốt, khuyến khích; nhưng cần bám sát theo định hướng chung của địa phương. Đồng thời, cấp uỷ, chính quyền sát sao hơn trong việc quy hoạch vùng trồng; lựa chọn cây trồng dựa trên tiềm năng, lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu, thị trường tiêu thụ để nhân rộng. Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của xã; giúp người dân nâng cao thu nhập, làm giàu; đặc biệt tránh tình trạng “mất mùa, mất giá” như cây khoai sọ hiện nay.