Được thành lập theo Quyết định số 1548/QĐ-UBND ngày 23/11/2021 của UBND tỉnh, Hiệp hội Sâm Lai Châu ra đời đánh dấu bước phát triển quan trọng trong việc liên kết, phát huy tiềm năng cây sâm quý của địa phương. Hiệp hội là cầu nối tập hợp các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh sâm; tạo diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường đoàn kết, hợp tác và hỗ trợ lẫn nhau. Không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, Hiệp hội còn hướng tới nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị và xây dựng thương hiệu Sâm Lai Châu, góp phần đưa dược liệu quý của núi rừng Lai Châu vươn xa.
Hiệp hội thực hiện tốt vai trò kết nối hội viên và tích cực đồng hành cùng các tổ chức, cá nhân trong bảo tồn nguồn gen quý, phát triển vùng trồng, nâng cao chất lượng và giá trị cây sâm. Công tác tuyên truyền, quảng bá thương hiệu được đẩy mạnh, từng bước mở rộng liên kết, tìm kiếm cơ hội đưa Sâm Lai Châu tiếp cận thị trường quốc tế. Cùng với đó, phối hợp với các sở, ngành liên quan thúc đẩy việc đưa Sâm Lai Châu vào Dược điển Việt Nam.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Sâm Lai Châu cho biết: Ngay sau khi thành lập, Hiệp hội tích cực đồng hành cùng tỉnh trong bảo tồn nguồn gen quý, quảng bá và nâng tầm thương hiệu Sâm Lai Châu. Các hội viên chủ động tham quan, học hỏi kinh nghiệm, đưa sản phẩm tham gia các sự kiện chuyên ngành sâm trong nước và quốc tế; đồng thời mở rộng kết nối, tìm kiếm cơ hội hợp tác với doanh nghiệp tại những quốc gia có thế mạnh về trồng, chế biến sâm như: Nhật Bản, Hàn Quốc. Đặc biệt, Hiệp hội chú trọng phối hợp với các cơ quan chuyên môn thúc đẩy hoàn thiện cơ sở khoa học, pháp lý, tạo tiền đề cho chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng giá trị kinh tế và mở rộng thị trường tiêu thụ Sâm Lai Châu.
Sau gần 5 năm hoạt động, Hiệp hội Sâm Lai Châu đã quy tụ 68 hội viên là các doanh nghiệp, hợp tác xã, nhà khoa học và hộ trồng sâm. Hội viên từng bước hình thành mạng lưới liên kết trong bảo tồn, phát triển vùng trồng và nâng cao giá trị cây sâm. Đến nay, diện tích trồng Sâm Lai Châu đạt khoảng 152ha, tập trung tại những địa bàn có tiềm năng như: Bum Nưa, Pa Ủ, Sìn Hồ, Sì Lở Lầu, Khun Há, Tả Lèng… Cùng với mở rộng vùng trồng, các hội viên chủ động nghiên cứu, đầu tư chế biến, phát triển sản phẩm từ sâm, từng bước đáp ứng nhu cầu thị trường. Tiêu biểu như: Công ty Cổ phần Sâm Pusilung, Công ty Cổ phần Sâm Pusilung Center, Công ty Cổ phần Dược liệu Thái Minh.
Ông Đinh Văn Đô - Giám đốc Công ty Cổ phần Sâm Pusilung cho biết: Là một trong những doanh nghiệp tiên phong trồng Sâm Lai Châu trên dãy Pusilung, xã Bum Nưa, sau 7 năm đầu tư, công ty đã phát triển được khoảng 25ha sâm và cho ra đời những sản phẩm đầu tiên như: rượu sâm, trà sâm, sâm ngâm mật ong. Không dừng lại ở phát triển vùng trồng, doanh nghiệp đang hướng tới chế biến sâu, gia tăng giá trị sản phẩm. Đáng chú ý, công ty chủ động liên kết với đối tác Nhật Bản, nghiên cứu áp dụng quy trình, tiêu chuẩn canh tác của nước bạn; đồng thời phối hợp với các nhà khoa học phân tích thành phần dược tính, nghiên cứu phát triển sản phẩm phù hợp. Đây là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, khẳng định giá trị Sâm Lai Châu và từng bước chinh phục những thị trường tiềm năng như Nhật Bản.

Từ góc nhìn của nhà khoa học nhiều năm nghiên cứu, trồng Sâm Lai Châu và là thành viên Hiệp hội Sâm Lai Châu, Tiến sĩ Phạm Quang Tuyến - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, cho rằng: “Để Sâm Lai Châu phát triển thành ngành hàng quy mô lớn, bên cạnh mở rộng vùng trồng và chuẩn hóa quy trình sản xuất, cần phát huy vai trò kết nối của Hiệp hội. Đây là cầu nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân; góp phần chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Hiệp hội cũng cần đồng hành cùng doanh nghiệp trong xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường. Cùng với chính sách hỗ trợ ban đầu của Nhà nước, sự dẫn dắt của các doanh nghiệp đầu tàu và vai trò điều phối của Hiệp hội sẽ tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, từng bước phát triển vùng nguyên liệu Sâm Lai Châu ổn định, bền vững”.
Hành trình nâng tầm giá trị Sâm Lai Châu không chỉ là câu chuyện phát triển cây dược liệu quý, mà còn mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế xanh, nâng cao đời sống người dân. Với vai trò kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ trồng sâm và các nhà khoa học, Hiệp hội Sâm Lai Châu đang góp phần quan trọng trong bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa quy trình sản xuất, thúc đẩy chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây chính là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025-2030, phát triển vùng Sâm Lai Châu đạt khoảng 3.000ha theo tiêu chuẩn GACP-WHO. Từ những cánh rừng đại ngàn, với sự chung sức, đồng lòng, Sâm Lai Châu kỳ vọng vươn xa, khẳng định thương hiệu và trở thành động lực phát triển bền vững của tỉnh.