Bài 1: Giới trẻ và nỗi lo văn hóa giao thông

Những câu chuyện đắng lòng
Phó trưởng Công an thành phố Lai Châu - Thiếu tá Lò Anh Đức đã từng có thâm niên thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát về công tác đảm bảo ATGT trên địa bàn tỉnh. Bởi vậy, những tình huống vi phạm cũng như sự biến chuyển về đối tượng, độ tuổi hay nguyên nhân của các vụ việc, anh đều nắm tường tận. Mở đầu câu chuyện với chúng tôi bằng vẻ mặt đăm chiêu, Thiếu tá Đức cất lời nặng trịch.
Trong câu chuyện của anh có nhắc nhiều đến việc độ tuổi “ăn chưa no, lo chưa tới”. Anh Đức cho biết, khi lực lượng ra hiệu lệnh dừng xe, những đối tượng này không ngại đâm thẳng phương tiện vào tổ công tác mà chẳng mảy may lo sợ. Thậm chí còn đi qua, đi lại khu vực tổ công tác thực hiện nhiệm vụ như để giễu cợt, thách thức vì biết rằng, với tốc độ vẫn thường đánh võng trên các tuyến quốc lộ, thì chẳng lực lượng nào có thể đuổi kịp hoặc không dám đuổi. Chưa hết, nhiều đối tượng còn thể hiện “bản lĩnh” khi chở hai, chở ba vẫn có thể bốc đầu xe. Có không ít trường hợp tháo hoặc che biển số, đeo khẩu trang khi tham gia giao thông hòng che mắt lực lượng tuần tra, kiểm soát.
Đã có hàng trăm ý kiến của cộng đồng bày tỏ quan điểm cá nhân trên các bình luận tại trang fanpage Công an tỉnh Lai Châu và công an các huyện, thành phố khi nhìn thấy những cảnh tượng thanh niên đầu không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định (người ngồi sau cũng không đội mũ bảo hiểm), vượt quá tốc độ cho phép, lạng lách, đánh võng, rú ga, nẹt bô… người dân rất bức xúc và mong muốn các lực lượng chức năng quyết liệt xử phạt với những đối tượng này. Tại các cuộc tiếp xúc cử tri, Nhân dân cũng bày tỏ quan điểm vô cùng bức xúc vì nhiều đối tượng thanh, thiếu niên phóng nhanh, vượt ẩu, rú ga vào buổi tối, làm mất trật tự, an ninh các khu dân cư. Nhiều người dân khi chứng kiến hình ảnh vi phạm ATGT ở lứa tuổi thanh, thiếu niên đã quay lại video, clip và gửi cho cơ quan công an, làm cơ sở để lực lượng chức năng điều tra, làm rõ nhiều vụ việc.

Các đối tượng thanh, thiếu niên vi phạm Luật Giao thông đường bộ được mời đến cơ quan công an để răn đe, giao dục và xử lý.

Đầu tháng 2 vừa qua, lực lượng Công an thành phố Lai Châu tiếp nhận video do người dân cung cấp có 5 thanh, thiếu niên điều khiển 2 xe máy tại khu vực Quảng trường Nhân dân tỉnh. Trong đó, 1 người điều khiển xe loại trên 50CC (chở 2 người ngồi sau) có hành vi đánh võng, bốc đầu xe máy; người ngồi trên xe thứ 2 đuổi theo dùng điện thoại quay video để cổ vũ. Sau khi xác minh, xác định được tên tuổi, địa chỉ, đội Cảnh sát Giao thông trật tự đã mời 5 đối tượng trên đến trụ sở cơ quan công an làm việc. Trong nhóm này, đối tượng Sùng Tiến Sỹ đã bỏ đi khỏi địa bàn và chưa xác định được thông tin. Trước đó 2 năm, Sỹ cũng đã gây ra 1 vụ tai nạn để lại hậu quả, song vì chưa đủ tuổi nên cơ quan chức năng chưa thực hiện khởi tố. Cũng có trường hợp học sinh vi phạm, được lực lượng công an nhắc nhở, thông báo về nhà trường, nhưng sau đó, em học sinh đó đã nghỉ học, không trở lại trường.
Thời điểm cuối năm 2022, trên địa bàn huyện Tân Uyên liên tục xuất hiện các nhóm thanh niên làm mất an ninh trật tự công cộng bằng các hình thức vi phạm quy định về giao thông nêu trên. Riêng trong năm 2022, tại xã Trung Đồng có 11 trường hợp vi phạm chưa đủ 18 tuổi. Nhiều người dân tại khu vực thị trấn huyện bức xúc và gửi gắm niềm tin ở lực lượng công an giải quyết triệt để tình trạng trên. Không để Nhân dân thất vọng, từ ngày 25/12/2022, Công an huyện đã thành lập các tổ, đội thanh tra kiểm soát trên các tuyến đường tỉnh, nội thị, đường liên bản; phối hợp với các đơn vị Phòng Cảnh sát Giao thông (Công an tỉnh) tăng cường kiểm soát và phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Kết quả, đã phát hiện 125 trường hợp vi phạm, tạm giữ 2 xe ôtô, 56 xe môtô, xử phạt nộp kho bạc nhà nước gần 130 triệu đồng. Trong đó đã phát hiện, xử lý 13 trường hợp vi phạm là người dưới 18 tuổi. Từ quý IV/2022 đến nay, trên địa bàn huyện Tân Uyên chưa xảy ra vụ tai nạn giao thông gây hậu quả nghiêm trọng.
Vô vàn nguyên nhân
Chúng tôi ngỡ ngàng trước những con số do Thiếu tá Trần Ngọc Hà - Phó trưởng Phòng Cảnh sát Giao thông (Công an tỉnh) cung cấp về tình trạng thanh, thiếu niên (độ tuổi từ 14-18) vi phạm quy định về ATGT trong những tháng cuối năm 2022 và đầu năm 2023. Theo số liệu tổng hợp, từ ngày 15/12/2022 - 26/2/2023, có 262 trường hợp vi phạm, trong đó có 67 trường hợp ở độ tuổi 14-16 (những năm trước không có trường hợp nào vi phạm); có 195 trường hợp ở độ tuổi 16 - dưới 18 (tăng 188 trường hợp so với năm trước). Các lỗi vi phạm nghiêm trọng, nếu không muốn nói là đáng lo ngại khi các cháu bất chấp đúng, sai: không có giấy phép lái xe, không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định, phóng nhanh, vượt ẩu, lạng lách đánh võng, lấn chiếm phần đường, vượt quá tốc độ…
Chắc hẳn, trong mỗi gia đình, ai cũng đều nắm rõ các quy định tối thiểu khi tham gia giao thông (trừ các cháu bé). Tuy nhiên, đối chiếu về những lỗi vi phạm nêu trên thì hầu hết trường hợp vi phạm đang làm ngược lại với những hiểu biết của mình. Có thể các cháu đều nắm rõ quy định, nhưng thực hiện được hay không lại do ý thức chấp hành, phương pháp giáo dục và ở việc sát sao theo dõi, quản lý các con ở mỗi gia đình.
Phân tích nguyên nhân thì có vô vàn, song cơ quan chức năng chỉ ra một số nguyên nhân chính, đầu tiên là cách giáo dục của các gia đình. Nhiều gia đình bố mẹ mải làm ăn không có nhiều thời gian quản lý các con dẫn đến các con đi đâu, làm gì, với ai, đi như thế nào phụ huynh đều không biết. Hoặc có những gia đình cả cha và mẹ đều đi làm ăn xa, kiếm tiền gửi về cho người thân mua phương tiện cho con đi lại, đỡ vất vả. Các đối tượng thanh, thiếu niên khi tham gia giao thông đều chưa được trang bị đầy đủ, bài bản kiến thức về ATGT hoặc kỹ năng xử lý tình huống khi tham gia giao thông nên chưa nhận thức hết những lỗi vi phạm của mình.
Một nguyên nhân khác, theo quy định pháp luật hiện hành, đối với người vi phạm ATGT từ 14-16 tuổi, hình thức xử lý cao nhất chỉ là cảnh cáo, nhắc nhở. Còn đối với độ tuổi từ 16 đến dưới 18, mức xử phạt hành chính chỉ bằng một nửa so với mức phạt của người lớn và thời gian tạm giữ phương tiện chỉ không quá 10 ngày. Nếu các em vẫn chưa nhận thức được việc sai trái của mình, thì sau khi nộp phạt xong và hết hạn tạm giữ phương tiện, các em lại tái phạm. Mặt khác, đối với hành vi phóng nhanh, vượt ẩu, rú còi, nẹt pô... lực lượng chức năng không được phép truy đuổi nhằm mục đích tránh xảy ra tai nạn cho đối tượng vi phạm, người tham gia giao thông cũng như chính bản thân lực lượng thực thi nhiệm vụ. Nhưng cũng chính vì quy định đó, nhiều đối tượng lại coi thường, thậm chí thách thức lực lượng chức năng và không thể răn đe được các đối tượng vi phạm.
Nhiều gia đình dù biết con em mình vi phạm, song do bảo vệ, nuông chiều hoặc quá tin tưởng con nên không tin con mình vi phạm, cho đến khi trực tiếp nhìn thấy những hình ảnh con mình ngỗ ngược khi tham gia giao thông. Có những trường hợp vi phạm, nhà trường cũng dùng nhiều biện pháp linh hoạt, nhưng cũng đành “lực bất tòng tâm”.
Một sự thật chạy trong cái vòng luẩn quẩn, mà tìm được lối ra về văn hóa giao thông, có lẽ không phải ngày một, ngày hai.

(Còn nữa)