Văn hóa
Người giữ hồn văn hóa Si La ở Lai Châu
Tây Bắc
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ hai, 20/09/2010 15:44
lc-icon - (BLC) - Dáng người nhỏ, nước da ngăm đen vì nắng gió, ở vào tuổi 73 với nhiều lo toan cuộc sống hàng ngày nhưng ông vẫn sưu tầm những lời dân ca, điệu sáo, múa cổ; rồi ông tự sáng tác lời để sang sông truyền dạy cho con cháu Si La mình.
Nghệ nhân Hù Chà Khao thổi Pờ Tư Hế Lế, giới thiệu nhạc cụ dân tộc Si La.
Ông là nghệ nhân văn hóa dân tộc Si La – Hù Chà Khao ở bản Seo Hai, xã Can Hồ (huyện Mường Tè).
Trước sự phát triển của xã hội, các loại hình âm nhạc, nhạc cụ ngoại lai đã xâm nhập về bản làng người Si La. Theo thời gian, trẻ em trong bản dần quên đi cách cầm đàn, thổi sáo, điệu múa và những làn điệu dân ca cổ của dân tộc mình.
Là một trong số ít người già còn lưu giữ được những nét văn hóa dân tộc Si La, nghệ nhân Hù Chà Khao hiểu rằng nếu bây giờ không gìn giữ và truyền dạy các loại hình văn hóa vật thể và phi vật thể của dân tộc mình cho con cháu thì chẳng bảo lâu nữa tiếng đàn, sáo kia sẽ không còn.
Nói là làm, chỉ với ý nghĩ đơn giản đó thôi, nhiều năm qua, dù mưa hay nắng ngày nào ông cũng vượt sông Đà về bản Seo Hai, Sì Thao Chải dạy những bé trai làm đàn, sáo và cách sử dụng; dạy các bé gái hát những điệu dân ca, múa cổ.
Để con cháu dân tộc mình quay trở lại chơi đàn, thổi sao, hát dân ca, những ngày đầu ông gặp rất nhiều khó khăn. Ông phải đến từng nhà để vận động phụ huynh cho các cháu tới học. Do trình độ dân trí thấp, cuộc sống khó khăn nên hầu hết mọi người cho rằng “phải no bụng đã rồi mới làm gì thì làm”. Người hiểu thì thông cảm động viên ông. Người không hiểu thì cho là ông ăn cơm nhà vác tù và, hâm và buông ra những lời nói khó nghe “già rồi mà chơi với trẻ con”. Trước khó khăn đó, ông không chịu lùi bước và đến trường tiểu học, THCS nhờ các thầy, cô giúp đỡ. Có thầy, cô vào cuộc dần dần các cháu cũng nghe theo.
Khi tuổi đã cao, ông lo sợ việc làm của mình sẽ dở dang. Những ngày ốm, ông nhờ vợ mình sang sông dạy thay. Rồi hai ông bà cùng thực hiện ước nguyện. Ông dạy chơi đàn, thổi sáo; bà dạy múa, hát dân ca…
Thời gian trôi qua, đám trẻ trong bản đã dần biết chơi đàn, thổi sáo, hát dân ca. Ngôi nhà văn hóa ở trung tâm bản Seo Hai trở thành điểm để ông và bọn trẻ trong bản chơi đàn, học hát hàng ngày. Hôm nào vì lý do này, kia mà các cháu không tới được thì ông ngồi thổi sáo, chơi đàn, bà hát những làn điệu dân ca cổ.
Mưa dầm thấm lâu, việc làm của ông không chỉ thu hút được trẻ em trong bản tới học mà mỗi khi tiếng đàn, tiếng sáo cất lên, già trẻ trong bản lại kéo nhau đến thưởng thức. Bên bếp lửa bập bùng trong căn nhà lợp prôximăng, thưng ván ém mình bên bờ bắc sông Đà, ông Hù Chà Khao đang miệt mài làm đàn. Thấy khách tới nhà, ông ngưng tay rồi cầm hai cây sáo một dài, một ngắn ra khoe: “Người Si La trước đây thổi sáo, đánh đàn và hát được nhiều làn điệu dân ca của dân tộc mình, nhưng nay không ai thổi hay hát đâu. Người biết thổi sáo, đánh đàn, hát dân ca chỉ còn mình và bà nó thôi (vợ ông)”.
Nói rồi ông cầm cây sáo dài giới thiệu, nó có tên là Pờ Tư Hế Lế. Cây sáo này xưa thường được đàn ông, thanh niên trong bản dùng để gọi nhau đi làm nương hay đi rừng cùng về. Cây sáo nhỏ có tên là Là Bí, đây là dụng cụ được con trai người Si La dùng để gọi bạn tình đến chỗ hẹn. Còn cây đàn có tên là Tứ Phề, nó được dùng trong các dịp lễ, tết hoặc việc tang. Kể xong, ông cầm đàn lên chơi, tiếng đàn vang vọng, lan toả.
Với những trăn trở và việc làm thiết thực đó, nhiều năm qua, nghệ nhân Hù Chà Khao được Viện Âm nhạc Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng nhiều Bằng khen, Giấy khen vì đã có thành tích đóng góp vào việc gìn giữ, bảo tồn nhạc cụ âm nhạc dân tộc Si La. Điều ông vui và mong muốn nhất không phải là những tấm Bằng khen, Giấy khen của các cấp, ngành mà chính là con cháu đã biết đàn, hát bằng những loại nhạc cụ, làn điệu dân ca dân tộc mình.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Văn hóa đọc - Kết nối cộng đồng
─ Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) ─ Văn hóa đọc - Kết nối cộng đồng
Văn hóa
20/04/2026 09:54
Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), Thư viện tỉnh tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng. Qua đó, từng bước nâng cao dân trí, xây dựng thói quen đọc sách và đáp ứng nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân trong thời đại số.
Chung kết và trao giải Cuộc thi Tiếng hát Sơn ca năm 2026
Chung kết và trao giải Cuộc thi Tiếng hát Sơn ca năm 2026
Văn hóa
20/04/2026 05:56
Tối 19/4, Trung tâm Hoạt động cộng đồng tỉnh (Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh) tổ chức vòng chung kết và trao giải Cuộc thi Tiếng hát Sơn ca năm 2026. Dự chương trình có các đồng chí lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Hội Nông dân, Tỉnh đoàn, Trung tâm Hoạt động cộng đồng tỉnh, thí sinh, đông đảo bậc phụ huynh và thanh thiếu nhi trên địa bàn tỉnh.
Góp phần bảo đảm chất lượng và tiến độ
─ Giám sát tiến độ xây dựng trường nội trú vùng biên ─ Góp phần bảo đảm chất lượng và tiến độ
Văn hóa
16/04/2026 19:26
Trên tuyến biên giới của tỉnh, những công trường xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở (TH&THCS) đang ngày đêm rộn ràng nhịp thi công. Từ nền đất còn ngổn ngang, những khối bê tông kiên cố dần vươn lên, từng dãy lớp học hình thành, hiện thực hóa kỳ vọng về một không gian học tập khang trang, đồng bộ cho học sinh vùng cao. Cùng với đảm bảo tiến độ xây dựng, công tác giám sát tại hiện trường được cơ quan chuyên môn, đơn vị chủ đầu tư, đơn vị tư vấn của tỉnh đặc biệt quan tâm.
65 hộ dân tộc Mảng ký cam kết thực hiện Nghị quyết 15-NQ/TU
65 hộ dân tộc Mảng ký cam kết thực hiện Nghị quyết 15-NQ/TU
Xã Hội
15/04/2026 09:03
Trong 2 ngày (14–15/4), Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU xã Lê Lợi tổ chức tuyên truyền, vận động và ký cam kết xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong đồng bào dân tộc Mảng tại 2 bản Nậm Sập và Pá Sập. Đây là hoạt động thiết thực nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 15-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, góp phần từng bước thay đổi nhận thức, hành vi của người dân, hướng tới đời sống tiến bộ, văn minh.
Hương sắc hoa lan
Hương sắc hoa lan
Văn hóa
12/04/2026 15:19
Lai Châu - mảnh đất phía cực Tây của Tổ quốc không chỉ được biết đến với nhiều cảnh quan thiên nhiên hấp dẫn mà còn được nhớ đến bởi hương sắc của nhiều loài hoa lan quý hiếm, có giá trị cao về sinh học và kinh tế, như: lan kim tuyến, lan hài, hoàng thảo kèn, hoàng thảo phi điệp... Những năm qua, phong trào sưu tầm, bảo tồn và phát triển hoa lan trên địa bàn tỉnh phát triển mạnh mẽ.
Hướng nghiệp - nền tảng chọn nghề tương lai
Hướng nghiệp - nền tảng chọn nghề tương lai
Văn hóa
12/04/2026 14:55
Trong những năm qua, công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh lớp 12 luôn được ngành Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) tỉnh chú trọng. Qua đó, giúp các em nhận thức rõ về ngành học, nhu cầu thị trường lao động phù hợp với năng lực, sở thích và điều kiện gia đình. Thực hiện tốt công tác hướng nghiệp giúp học sinh thêm vững tin bước vào tương lai.
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Bảo tồn di sản văn hóa từ cộng đồng
Văn hóa
11/04/2026 10:57
Xác định việc bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm, quyền lợi và niềm tự hào của chính cộng đồng. Tại tỉnh Lai Châu, từ chủ trương kiểm kê di sản đến các hoạt động truyền dạy, phục dựng đều được cấp ủy, chính quyền các cấp và người dân quan tâm đồng hành. Điều đó trở thành yếu tố then chốt để gìn giữ bản sắc văn hóa và giữ “hồn” di sản từ cộng đồng.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3196 ngày 11/05/2026
Báo Lai Châu Số 580 ngày 10/05/2026
Báo Lai Châu Số 554 ngày 09/05/2026
Báo Lai Châu Số 3195 ngày 08/05/2026
Báo Lai Châu Số 3194 ngày 07/05/2026
Báo Lai Châu Số 3193 ngày 06/05/2026
Báo Lai Châu Số 3192 ngày 04/05/2026
Báo Lai Châu Số 533 ngày 02/05/2026
Báo Lai Châu Số 3191 ngày 01/05/2026
Báo Lai Châu Số 579 ngày 30/04/2026