Đầu tháng 9, chúng tôi đến bản Chí Sáng để tìm hiểu vụ việc người dân mua giống chè qua mạng. Nhìn những triền đồi phủ màu xanh của chè Kim Tuyên – loại cây đang được bà con kỳ vọng trở thành hướng phát triển kinh tế, bà con trong bản lại thấp thỏm lo âu vì đã có nhiều hộ dân đặt giống cây chè trên mạng nhưng lại là cây không đúng chất lượng, chủng loại.

Người dân bản Chí Sáng tìm hiểu và đặt giống cây trồng không rõ nguồn gốc qua mạng xã hội. 

Dẫn chúng tôi lên nương chè vừa xuống giống từ tháng 7, anh Tẩn Láo Lở không giấu được vẻ chua xót. Gia đình anh đã mua 3.000 cây chè giống Kim Tuyên từ trang Facebook “Vườn ươm chuyên cây chè giống Thái Nguyên”, với số tiền 4,2 triệu đồng. Cây giống không đúng chủng loại, nhiều cây sinh trưởng kém, đến nay khoảng 40% đã chết. Trong khi đó, gia đình còn phải bỏ thêm chi phí thuê nhân công làm đất, mua phân bón và công chăm sóc. “Tôi chỉ mong các cơ quan chức năng sớm vào cuộc, giúp gia đình lấy lại số tiền đã mua giống” – anh Lở chia sẻ.

Cũng như nhiều hộ dân ở Chí Sáng, anh Lý Láo Tả đặt kỳ vọng vào cây chè Kim Tuyên để phát triển kinh tế gia đình bằng chính sức lao động của vợ chồng trẻ. Tin vào lời quảng bá trên mạng xã hội, anh mua 15.500 cây giống, trị giá hơn 20 triệu đồng. Đến khi xuống giống, gia đình mới phát hiện cây không đúng chủng loại, nguy cơ thiệt hại cả tiền giống, công làm đất và chi phí chăm sóc. Không muốn khoản đầu tư trở thành mất trắng, anh là một trong những hộ đầu tiên đề nghị chính quyền và cơ quan chức năng vào cuộc, hỗ trợ xác minh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân. Từ câu chuyện của mình, anh Tả mong bà con cảnh giác khi mua cây, con giống qua mạng; cần tìm hiểu kỹ nguồn gốc, chủng loại, tiêu chuẩn, chất lượng và lựa chọn cơ sở cung ứng được cơ quan có thẩm quyền công nhận, tránh tiền mất, công sức bỏ ra nhưng sản xuất lại dang dở.

Người dân bản Chí Sáng trao đổi với phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Lai Châu về những cây chè giống không rõ nguồn gốc và chủng loại mua qua mạng xã hội.  

Qua tìm hiểu, từ ngày 25/6 đến 4/8/2026, một số hộ dân bản Chí Sáng đã đặt mua 89.900 cây chè giống Kim Tuyên, tổng trị giá 113,79 triệu đồng, thông qua trang Facebook “Vườn ươm chuyên cây chè giống Thái Nguyên”, được giới thiệu địa chỉ tại xóm Đoàn Kết, xã La Bằng, tỉnh Thái Nguyên. Theo thỏa thuận, cây giống cung cấp cho người dân phải là chè Kim Tuyên Thái Nguyên.

Đáng chú ý, ngày 14/8/2026, bà Đinh Thị Tuyết, chủ vườn ươm chè giống Thái Nguyên, đã có bản viết tay cam kết hoàn trả tiền cho các hộ dân. Nội dung bản cam kết thể hiện, phía vườn ươm thừa nhận việc cung cấp cây giống không đúng chủng loại mà người dân yêu cầu và cam kết hoàn lại số tiền tương ứng với số cây đã cung cấp, thời hạn dự kiến vào ngày 20/8/2026. Đây là cơ sở để các hộ dân đề nghị bên cung cấp thực hiện trách nhiệm đối với khoản tiền đã bỏ ra và những thiệt hại phát sinh trong quá trình sản xuất.

Theo kết quả xác minh từ Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh Lai Châu kiểm tra, nhận định số cây giống trên không phù hợp với đặc điểm của giống chè Kim Tuyên và không phải giống chè Kim Tuyên như các bên đã thỏa thuận. Trước sự việc, UBND xã đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn làm rõ nguồn gốc, chủng loại, chất lượng số cây giống đã bán; đồng thời yêu cầu bên cung cấp hoàn trả tiền, đổi giống hoặc bồi thường nếu có căn cứ theo quy định của pháp luật. Trường hợp quá trình xác minh cho thấy có dấu hiệu vi phạm, người dân đề nghị cơ quan chức năng xử lý theo đúng quy định. Việc người dân chủ động trình báo không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi của mình, mà còn góp phần làm rõ trách nhiệm của các bên, tránh để những vụ việc tương tự tiếp diễn.

Những cây chè giống mua qua mạng không rõ nguồn gốc và đúng chủng loại được dân bản trồng gây lãng phí công, vật tư nông nghiệp. 

Trao đổi về vấn đề này, ông Hà Mạnh Thắng – Phó Chủ tịch UBND xã Sin Suối Hồ cho biết, chè hiện là một trong những cây trồng kinh tế chủ lực của địa phương. Toàn xã có khoảng 700ha chè và một nhà máy thu mua, chế biến, tạo đầu ra cho sản phẩm. Xác định cây chè còn nhiều dư địa phát triển, xã đang định hướng mở rộng diện tích, quy hoạch vùng sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời huy động các nguồn lực hỗ trợ giống cho hộ nghèo, giúp người dân có thêm điều kiện phát triển sản xuất. Vì vậy, chất lượng cây giống có ý nghĩa trực tiếp đối với hiệu quả đầu tư và sinh kế lâu dài của người dân. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin vụ việc tại bản Chí Sáng, UBND xã đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn phối hợp hỗ trợ người dân, hướng dẫn các hộ thực hiện quyền trình báo, gửi đơn đến Công an xã để được tiếp nhận, xác minh và giải quyết theo đúng quy định.

Với sự vào cuộc sát sao của chính quyền địa phương, các hộ dân có giao dịch với bà Đinh Thị Tuyết, chủ vườn ươm chè giống Thái Nguyên vì mua phải chè giống không đúng chủng loại đã được hoàn trả tiền. Vụ việc tại bản Chí Sáng được giải quyết bằng việc hoàn trả kinh phí cho người dân, song cũng để lại bài học không nhỏ đối với nông dân trong lựa chọn cây giống. Đó là việc mỗi cây giống trước khi đến tay nông hộ cần được kiểm soát chặt chẽ về nguồn gốc, chủng loại, chất lượng, đồng thời gắn với trách nhiệm của cơ sở sản xuất, cung ứng. Bên cạnh đó, chính quyền và cơ quan chuyên môn cần tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát các cơ sở kinh doanh giống cây trồng; kịp thời phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn những nguồn giống không rõ nguồn gốc, không bảo đảm chất lượng, góp phần bảo vệ quyền lợi của nông dân và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Từ câu chuyện mua giống chè qua mạng xã hội ở Chí Sáng cũng đặt ra yêu cầu mỗi địa bàn phải được quản lý sát sao, mỗi phản ánh của người dân phải được lắng nghe, giải quyết kịp thời, để tránh xảy ra những rủi ro tương tự.