Trong tiến trình phát triển kinh tế số và bùng nổ thương mại điện tử, không gian mạng vừa mở ra cơ hội quảng bá sản vật bản địa, vừa đặt ra thách thức gay gắt về kiểm soát thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vụ án nữ chủ kênh TikTok “Hằng Lê Sâm Ngọc Linh” bị khởi tố vì hành vi gian dối, tráo đổi chủng loại để trục lợi bất chính là hồi chuông cảnh báo kịp thời về kỷ cương pháp luật. Dẫu vậy, cách tiếp cận giật tít, phản ánh cơ học trên một số cơ quan báo chí khi miêu tả vụ việc như một sự khẳng định ngầm rằng sâm Lai Châu là “kém chất lượng” dùng để mạo danh sâm Ngọc Linh đã bộc lộ sự phiến diện về tri thức khoa học, thiếu nhạy cảm chính trị và làm tổn thương sâu sắc đến nỗ lực xây dựng thương hiệu nông sản quốc gia của cấp ủy, chính quyền cùng đồng bào các dân tộc thiểu số nơi biên cương.

Đồng chí Hà Trọng Hải - Phó Chủ tịch UBND tỉnh kiểm tra thực tế tại vườn sâm giống. 

Xét về bản chất pháp lý và đạo đức kinh doanh, hành vi phạm tội ở đây là lừa dối khách hàng, gian lận xuất xứ hàng hóa và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ; bản thân cây sâm không mang lỗi lầm. Cần khẳng định một chân lý khoa học không thể phủ nhận: sâm Lai Châu (Panax vietnamensis var. fuscidiscus) là loài dược liệu đặc hữu quý hiếm sinh trưởng ở độ cao trên 1.400m thuộc dải Hoàng Liên Sơn, sở hữu hàm lượng saponin phong phú, trong đó có hoạt chất quý Majonoside R2 (MR2) tương đương và bổ sung giá trị sinh học sánh ngang với các dòng sâm quý hàng đầu thế giới. Việc đối tượng lợi dụng sự tương đồng về hình thái và giá trị dược tính cao của sâm Lai Châu để gian lận xuất xứ, thổi giá bán sâm Ngọc Linh nhằm chiếm đoạt chênh lệch kinh tế không làm suy giảm giá trị tự thân của sâm Lai Châu. Song, việc truyền thông dùng từ ngữ cẩu thả, đánh đồng “hành vi lừa đảo” với “bản chất sản phẩm” đã vô tình hạ thấp vị thế của một báu vật thảo dược, gây tâm lý hoang mang cho người tiêu dùng và trực tiếp triệt tiêu sinh kế chính đáng của người nông dân vùng cao.

Nhìn từ góc độ đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước, việc phát triển dược liệu quý, đặc biệt là sâm dưới tán rừng, là một cấu phần chiến lược trong tái cơ cấu nông nghiệp hàng hóa, gắn kết giữa bảo vệ tài nguyên rừng, ứng phó biến đổi khí hậu với giảm nghèo bền vững và củng cố thế trận lòng dân vùng biên cương. Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Lai Châu lần thứ XV và các nghị quyết chuyên đề của Tỉnh ủy đã xác định rõ mục tiêu đột phá về nông nghiệp hàng hóa, dược liệu và kinh tế xanh, quy hoạch vùng sâm Lai Châu chuẩn hóa theo tiêu chuẩn thực hành tốt nuôi trồng và thu hái của Tổ chức Y tế Thế giới (GACP-WHO). Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã và đang quyết liệt chỉ đạo đăng ký chỉ dẫn địa lý, thiết lập mã số vùng trồng, đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc số trên nền tảng số nhằm minh bạch hóa chuỗi giá trị và bảo vệ tài sản trí tuệ địa phương. Bất kỳ sự võ đoán truyền thông nào làm xói mòn niềm tin thị trường vào nông sản bản địa đều đi ngược lại tinh thần đồng hành cùng vùng đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế nội sinh.

Bộ đội Biên phòng hướng dẫn bà con cách trồng sâm Lai Châu.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng “vàng thau lẫn lộn”, thiết lập môi trường kinh doanh văn minh và trả lại sự công bằng tuyệt đối cho sâm Lai Châu, các giải pháp mang tính tổng thể, căn cơ cần được thực hiện đồng bộ. Trước hết, báo chí và truyền thông cách mạng phải nâng cao tính Đảng, tính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; tuyên truyền đấu tranh chống tội phạm gian lận thương mại phải đi đôi với giáo dục kiến thức tiêu dùng chính xác, chuẩn hóa thuật ngữ chuyên môn, tuyệt đối không giật gân làm tổn hại uy tín thương hiệu quốc gia đã được công nhận. Song song đó, các cơ quan chức năng cần siết chặt chế tài quản lý thương mại số, ứng dụng công nghệ giám sát và truy xuất nguồn gốc Blockchain đối với các phiên livestream, gian hàng trực tuyến trên mạng xã hội. Về phía địa phương và doanh nghiệp, cần đẩy mạnh liên kết “Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Người trồng sâm”, kiên quyết chuẩn hóa mã định danh, kiểm nghiệm hàm lượng hoạt chất minh bạch, đưa sâm Lai Châu xuất hiện trên thị trường với tư cách một thương hiệu độc lập, tự tin khẳng định phẩm cấp thượng hạng.

Bảo vệ danh dự và phát triển thương hiệu sâm Lai Châu không chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế hàng hóa, mà là trách nhiệm chính trị, khoa học và xã hội trong bảo tồn nguồn gen quý của đất nước. Loại trừ những phần tử trục lợi phi pháp trên không gian mạng là mệnh lệnh của pháp chế, nhưng nâng niu, khẳng định và tôn vinh giá trị thực chất của dược liệu đại ngàn chính là hành động thiết thực nhất để đưa Lai Châu phát triển nhanh, xanh và bền vững, chung nhịp cùng kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.