Những năm trước, cây sâm chủ yếu mọc tự nhiên, người dân khai thác nhỏ lẻ. Nhưng khi tỉnh Lai Châu xác định sâm là một trong những cây dược liệu chiến lược, Tả Lèng trở thành địa phương trồng nhiều diện tích sâm nhờ lợi thế rừng và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền. Đến nay, toàn xã có trên 5,8ha sâm Lai Châu, tập trung tại các bản: Sì Thâu Chải, Nhiều Sang, Phô Hồ Thầu, Xin Chải, Tả Lèng Lao Chải. Xã thu hút 2 doanh nghiệp, 1 hợp tác xã đầu tư với quy mô trên 5ha tại bản Xin Chải, các diện tích còn lại do 3 nhóm hộ và 18 hộ dân trồng với nguồn gốc giống có sẵn tại địa phương.

Lãnh đạo xã Tả Lèng thăm, kiểm tra các vườn sâm của các công ty tại bản Xin Chải.

Theo thống kê, hiện xã Tả Lèng có khoảng 2ha sâm cho khai thác, với các sản phẩm đa dạng như củ sâm, lá sâm, chế biến trà sâm, sâm ngâm mật ong, rượu sâm. Giá trị thu nhập đạt trên 15 tỷ đồng/2ha/năm, bình quân khoảng 7,5 tỷ đồng/ha/năm – con số rất lớn so với nhiều cây trồng truyền thống ở vùng cao. Không chỉ dừng lại ở khai thác thô, xã xây dựng thành công hai sản phẩm OCOP 3 sao, đồng thời, có hai cơ sở sản xuất giống sâm được cấp mã số (gồm: IIA-C-LCU-002, IIA-C-LCU 004 cấp cho Công ty Cổ phần Đầu tư phát triển Công nghệ cao Hưng Thịnh, Công ty Cổ phần xây dựng và thương mại Linh Long). Đây là nền tảng quan trọng để hình thành chuỗi giá trị từ giống - trồng - chế biến - tiêu thụ.

 Nhờ phát triển vùng trồng sâm đã tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương.

Đặc biệt, sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã đã góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Tại bản Xin Chải, mô hình liên kết trồng sâm dưới tán rừng giữa doanh nghiệp và cộng đồng đang phát huy hiệu quả. Doanh nghiệp đầu tư giống, kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm; người dân góp đất rừng, công lao động và trực tiếp chăm sóc. Mô hình này không chỉ giúp giảm rủi ro cho người trồng sâm, mà còn tạo ra cơ chế chia sẻ lợi ích hài hòa, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ rừng bền vững. Men theo con đường nhỏ vào khu trồng sâm của Công ty TNHH 1 Thành viên Đại Dương (Hà Nội) đang trồng tại bản Xin Chải, dưới những tán rừng những luống sâm non xanh thẫm lặng lẽ sinh trưởng mở ra hy vọng thoát nghèo bền vững cho đồng bào các dân tộc nơi đây.

Theo chia sẻ của một số lao động địa phương đang làm cho công ty, trồng sâm khác hẳn trồng ngô, trồng lúa: “Sâm khó tính, phải giữ rừng, giữ ẩm, chăm sóc tỉ mỉ từng gốc; nhưng bù lại, giá trị của nó rất cao, làm đúng kỹ thuật là có của ăn của để. Từ ngày vào làm ở đây có thêm nguồn thu nhập, kiến thức về trồng, chăm sóc cây sâm”.

Được biết, sau gần 5 năm phát triển, đến nay, công ty đã trồng 3ha sâm Lai Châu từ 3-4 năm tuổi. Hiện, công ty đang làm đất trồng thêm 5ha sâm Lai Châu và tích cực chăm sóc vườn giống từ 20-25 vạn cây với quyết tâm hình thành được vùng trồng sâm Lai Châu chất lượng. Từ khi hình thành vườn sâm, công ty tạo việc làm thường xuyên cho 5-7 lao động địa phương với thu nhập ổn định; vào thời vụ trồng, có thêm khoảng 20-30 lao động.

Dù đạt được những kết quả bước đầu, phát triển sâm ở Tả Lèng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của xã và còn nhiều khó khăn như: việc đầu tư của người dân là tự phát, diện tích trồng còn nhỏ lẻ, manh mún; nguồn gốc giống chưa được kiểm chứng về mặt chất lượng; áp dụng khoa học kỹ thuật trong việc trồng, chăm sóc và bảo tồn cây giống còn nhiều hạn chế; thu hút doanh nghiệp vào khảo sát đầu tư còn ít về quy mô, số lượng. Một số diện tích sâm Lai Châu chưa được cấp mã số vùng trồng; công tác tuyên truyền, quảng bá nhằm kêu gọi thu hút đầu tư, tìm kiếm thị trường tiêu thu sản phẩm còn hạn chế; chưa xây dựng được sản phẩm thương mại gắn nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý sản phẩm.

Ông Nguyễn Quốc Sơn - Thành viên Công ty TNHH 1 Thành viên Đại Dương (Hà Nội) kiểm tra vườn ươm cây sâm Lai Châu. 

Nhận diện rõ những điểm nghẽn, Ban Chấp hành Đảng bộ xã Tả Lèng ban hành nghị quyết chuyên đề về phát triển và nâng cao giá trị vùng trồng sâm Lai Châu giai đoạn 2025-2030. Không chỉ dừng ở định hướng, nghị quyết xác định rõ mục tiêu, lộ trình và giải pháp cụ thể, đưa cây sâm trở thành cây chủ lực, “đòn bẩy” cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nghị quyết đặt ra các mục tiêu: đến năm 2030, hình thành vùng trồng sâm tập trung khoảng 50ha; trồng mới ít nhất 5ha; 100% diện tích tập trung của doanh nghiệp, hợp tác xã được cấp mã số vùng trồng và chỉ dẫn địa lý; xây dựng một cơ sở chế biến và phát triển thêm nhiều sản phẩm OCOP từ sâm.

Để đạt các mục tiêu này, thời gian tới, xã Tả Lèng tăng cường tuyên truyền để thay đổi tư duy người dân; quản lý, giám sát chặt chẽ các dự án đầu tư, phát triển và chế biến sản phẩm sâm Lai Châu, nhất là các dự án thuê rừng, đất lâm nghiệp, thuê môi trường rừng, liên kết sản xuất dưới tán rừng để trồng sâm Lai Châu theo quy định của pháp luật. Thực hiện hiệu quả các giải pháp cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, thu hút, khuyến khích các doanh nghiệp; cộng đồng bản, hộ gia đình thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác có quy mô phù hợp để liên kết thực hiện nuôi trồng, chế biến, tiêu thụ sâm Lai Châu. Thu hút người dân sống gần rừng tham gia vào hoạt động trồng, chăm sóc, bảo vệ, thu hái sâm Lai Châu để chia sẻ lợi ích, gắn với bảo vệ rừng, tạo việc làm, nâng cao thu nhập. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, truy xuất nguồn gốc; xúc tiến thương mại gắn với du lịch cộng đồng.

Dù còn nhiều khó khăn nhưng với sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền, sự đồng hành của doanh nghiệp và quyết tâm của người dân, Tả Lèng đang từng bước đánh thức tiềm năng “vàng xanh” dưới tán rừng, biến sâm trở thành cây trồng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao góp phần thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của địa phương.