Theo đó, sẽ điều chỉnh 5 tiêu chí và 5 tiêu chí sẽ được bổ sung làm rõ. Đối với tỉnh ta, các tiêu chí xây dựng NTM có đảm bảo tiến độ được hay không phụ thuộc rất nhiều vào sự điều chỉnh này. Đây còn là chủ trương thể hiện cách đánh giá công bằng, phù hợp với điều kiện cụ thể từng địa phương trong cả nước trong xây dựng NTM.

Nông dân xã San Thàng, thị xã Lai Châu  làm đất trồng rau vụ thu đông góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Chương trình MTQG về xây dựng NTM không phải là 1 cuộc “chạy đua" để lấy thành tích mà là mục tiêu lâu dài, lấy lợi ích thiết thực của mỗi người nông dân làm chính. Để bộ mặt nông thôn thực sự được "lột xác" cần phải có một quá trình. Từ thực tiễn triển khai xây dựng NTM trên cả nước nói chung, tỉnh ta nói riêng thời gian qua cho thấy, việc điều chỉnh một số tiêu chí cho phù hợp với thực tiễn là hết sức cần thiết.

Cụ thể như tiêu chí về chợ nông thôn, không nhất thiết mỗi xã cần phải có 1 chợ bởi có những khu vực chợ như chợ Dào San (Phong Thổ) là trung tâm giao lưu buôn bán của 8 xã vùng cao của huyện, phục vụ rất tốt nhu cầu giao thương, phát triển kinh tế của người dân tại đây. Và các xã cũng không có nhu cầu xây thêm chợ mới. Do vậy, Bộ đã điều chỉnh là tùy vào điều kiện từng địa phương mà đầu tư xây dựng chợ cho hợp lý.

Nhân dân bản Gia Khâu 1, xã Nậm Loỏng, thị xã Lai Châu tham gia làm đường giao thông nông thôn

Đối với tiêu chí về nhà ở dân cư, theo quy định nhà đạt chuẩn của Bộ Xây dựng hiện nay là nhà 4 cứng (tường cứng, cột cứng, nền cứng, mái cứng) song lại chưa phù hợp với tập quán sinh hoạt, xây dựng nhà cửa của một số đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh ta. Xã San Thàng (thị xã Lai Châu) là một ví dụ điển hình. Tiêu chí nhà ở trước đây được xem là một trong những vướng mắc khó thực hiện nhất của xã. Do vậy, việc điều chỉnh này có ý nghĩa rất quan trọng.

Ông Bùi Hữu Cam – Chủ tịch UBND xã diễn giải: Với giá cả hiện tại, việc xây dựng một ngôi nhà sàn hoặc nhà gỗ có chi phí đắt hơn nhiều so với giá một ngôi nhà xây cấp 4. Dù chưa đáp ứng được tiêu chuẩn “nền cứng” song vẫn đảm bảo tính ổn định và bền vững của ngôi nhà. Do vậy, việc điều chỉnh tiêu chí này rất công bằng và góp phần thuận lợi cho xã trong quá trình thực hiện, đặc biệt là với 1 địa phương có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như San Thàng”.

Ngoài ra, ở tỉnh ta còn một số tiêu chí như thu nhập của người dân gấp 1,4 lần được điều chỉnh xuống còn 1,1 lần so với thu nhập bình quân của lao động khu vực nông thôn. Về giáo dục, phải đạt phổ cập GD THCS; tỷ lệ người dân tham gia BHYT từ 30% được điều chỉnh lên trên 85%.

Về tiêu chí cơ cấu lao động, quy định hiện hành đặt chỉ tiêu chung là tỷ lệ lao động ở độ tuổi lao động trong lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp là dưới 30%. Đối với tiêu chí này có lẽ phù hợp chung trong cả nước, nhưng không sát với các xã thuần nông như tỉnh ta, chưa thiết thực với mong muốn của người dân về việc làm, tăng thu nhập. Đồng thời, không khuyến khích từng hộ gia đình, nhân công lao động tập trung phát triển sản xuất nông nghiệp đa dạng dựa trên lợi thế để tăng thu nhập.

Thực tế cũng cho thấy ở nhiều nơi, khi đẩy mạnh phát triển sản xuất trên cơ sở phát huy lợi thế về nông nghiệp thì đương nhiên, tỷ lệ lao động nông nghiệp cũng tăng lên. Như vậy, tiêu chí này trở nên mâu thuẫn, do vậy đã được Bộ đề xuất thay thế tiêu chí “Cơ cấu lao động” bằng “Tỷ lệ người làm việc trên dân số trong độ tuổi lao động” với chỉ tiêu chung là 90%. Còn lại một số tiêu chí cũng được làm rõ như: quy định về xây dựng nhà văn hóa của 100% thôn, bản; 100% thôn bản có sân luyện tập thể thao, về môi trường, thủy lợi và giao thông.

Kết quả triển khai chương trình xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh đến thời điểm này có 1 xã đạt 11 tiêu chí, 17 xã đạt 5- 8 tiêu chí và 75 xã đạt dưới 5 tiêu chí. Nhưng điều quan trọng nhất là hầu hết các xã đã chú trọng đến việc tổ chức sản xuất và nâng cao thu nhập và đời sống vật chất cho người dân. Mặc dù mục tiêu lâu dài là phải chuyển dịch cơ cấu lao động sang phi nông nghiệp, nhưng ở giai đoạn trước mắt, đối với đa số xã công tác giải quyết việc làm, chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế vẫn là ưu tiên hàng đầu. Theo ông Bùi Văn Mác - Phó Chánh Văn phòng Điều phối Chương trình MTQG xây dựng NTM của tỉnh thì các xã không nên quá chú trọng vào thực hiện đủ 19 tiêu chí mà quan trọng nhất vẫn là làm sao để nâng cao thu nhập cho người dân. Khi người dân đã có kinh tế ổn định, đời sống ngày càng nâng cao thì việc thực hiện các tiêu chí còn lại sẽ trở nên dễ dàng.

Trước mắt trong năm 2012 và những năm tiếp theo, tỉnh sẽ huy động tối đa nguồn lực, kết hợp với các chương trình, dự án đầu tư của Trung ương để thực hiện chương trình xây dựng NTM; hoàn thành phê duyệt quy hoạch và đề án của các xã. Mục tiêu phấn đấu đến năm 2015 có 16 xã trong toàn tỉnh cơ bản hoàn thành 19 tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM.