Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Tin cùng chuyên mục
Họp Ban Chỉ đạo Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu
Văn hóa
12/06/2026 16:09
Chiều ngày 12/6, Ban Chỉ đạo (BCĐ) Phát triển văn hóa tỉnh Lai Châu tổ chức họp cho ý kiến đối với dự thảo Quyết định ban hành Quy chế hoạt động của BCĐ. Đồng chí Sùng A Hồ - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, Trưởng BCĐ Phát triển văn hóa tỉnh chủ trì cuộc họp. Dự cuộc họp có các đồng chí thành viên BCĐ là lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, các ban Đảng tỉnh, các sở, ban, ngành của tỉnh.
Đổi thay Sảng Phìn
Kinh tế
12/06/2026 08:49
Từ một vùng đất còn khó khăn với giao thông cách trở, sản xuất chủ yếu dựa vào đất nương, đời sống người dân phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, nay bản Sảng Phìn (xã Sìn Hồ) đã khoác lên mình diện mạo mới. Đó là, những con đường bê tông nối dài, mô hình kinh tế hiệu quả và nếp nhà khang trang thấp thoáng bên sườn núi.
Giao lưu văn nghệ người cao tuổi xã Bình Lư lần thứ I, năm 2026
Văn hóa
06/06/2026 23:25
Tối 6/6, Hội Người Cao tuổi xã Bình Lư tổ chức Chương trình giao lưu văn nghệ người cao tuổi lần thứ I, năm 2026 nhân Kỷ niệm 85 năm Ngày Truyền thống Người cao tuổi Việt Nam (6/6/1941 - 6/6/2026).
Kiến tạo đô thị sinh thái, thông minh mang bản sắc Tây Bắc
Văn hóa
05/06/2026 10:18
Với tầm nhìn xây dựng đô thị hiện đại, xanh, thông minh và giàu bản sắc văn hóa vùng cao, tỉnh Lai Châu đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển trung tâm đô thị thông qua Quy hoạch chung đô thị liên phường Đoàn Kết - Tân Phong đến năm 2045. Qua đó, mở ra không gian phát triển mới, tạo nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng sống của người dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và tăng cường liên kết vùng Tây Bắc.
THÁC NẬM LÚC – TUYỆT TÁC THIÊN NHIÊN GIỮA CAO NGUYÊN SÌN HỒ
Văn hóa
03/06/2026 10:07
THÁC NẬM LÚC – TUYỆT TÁC THIÊN NHIÊN GIỮA CAO NGUYÊN SÌN HỒ
Lai Châu lần đầu tiên tổ chức Trại sáng tác văn học trẻ
Văn hóa
03/06/2026 09:54
Sáng ngày 3/6, Hội Văn học Nghệ thuật (VHNT) tỉnh tổ chức khai mạc Trại sáng tác trẻ tỉnh Lai Châu năm 2026 dành cho học sinh Chuyên văn Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn. Đây là lần đầu tiên Hội VHNT tỉnh tổ chức Trại sáng tác văn học trẻ nhằm khơi dậy đam mê sáng tạo, bồi dưỡng năng khiếu và tạo nguồn lực kế cận cho hoạt động văn học nghệ thuật địa phương.
Sin Suối Hồ đón nhận danh hiệu “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” Việt Nam năm 2025
Văn hóa
30/05/2026 12:19
Sáng 30/5, UBND xã Sin Suối Hồ tổ chức Lễ Công bố Giải thưởng du lịch Việt Nam năm 2025 “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” đối với điểm du lịch cộng đồng bản Sin Suối Hồ (xã Sin Suối Hồ). Dự buổi lễ có các đồng chí: Trần Quang Kháng - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL); Phạm Văn Minh - Phó Giám đốc Viettel Lai Châu; lãnh đạo các xã Sin Suối Hồ, Phong Thổ, Khổng Lào; đại diện các phòng, ban, cơ quan, đơn vị đóng chân trên địa bàn xã cùng nhân dân và du khách...
THÁC TÁC TÌNH – BẢN TÌNH CA GIỮA ĐẠI NGÀN
Văn hóa
30/05/2026 09:05
THÁC TÁC TÌNH – BẢN TÌNH CA GIỮA ĐẠI NGÀN
Thác Tác Tình – Bản tình ca giữa đại ngàn
Văn hóa
29/05/2026 07:48
Thác Tác Tình, thuộc xã Bình Lư, cách trung tâm tỉnh Lai Châu khoảng 25km, nằm dưới chân núi Pu Ta Leng.
.jpg)