Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Sự kiện Y-Fest sẽ được tổ chức tại Lai Châu vào tháng 10 sắp tới
Chương trình chào mừng Ngày Quốc tế Yoga năm 2026 tại tỉnh Lai Châu
Đề án “Phát triển du lịch tỉnh Lai Châu giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035”
RA QUÂN TRỒNG CÂY LÊ GẮN VỚI PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG
Pu Sam Cáp điểm đến du lịch hấp dẫn
KHÁM PHÁ TÂY BẮC ĐỆ NHẤT ĐỘNG PU SAM CÁP
LAI CHÂU NGỌT MÙA LÊ
Tả Lèng mùa nước đổ
Tin cùng chuyên mục
Đại hội Thể dục thể thao xã Pa Tần lần thứ I năm 2026
Thể thao
17/05/2026 16:59
Từ ngày 15-17/5, UBND xã Pa Tần tổ chức Đại hội Thể dục Thể thao (TDTT) xã Pa Tần lần thứ I năm 2026 với chủ đề: “Khỏe để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trên tinh thần thể thao đoàn kết, trung thực, cao thượng, tiến bộ”.
─ Du lịch Lai Châu: Gỡ “nút thắt” để “cất cánh” ─
Kỳ 2: Làm mới du lịch từ bản sắc riêng
Xã Hội
15/05/2026 15:27
Nhận diện rõ điểm nghẽn nhưng đồng thời phải tạo nên sự khác biệt với những cách làm mới, tư duy mới. Điều này, đang được Lai Châu hiện thực hóa. Năm 2026 được kỳ vọng là dấu mốc quan trọng để ngành Du lịch của tỉnh bứt phá, khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ du lịch Tây Bắc.
─ Du lịch Lai Châu: Gỡ “nút thắt” để “cất cánh” ─
Kỳ 1: Phát triển chưa tương xứng tiềm năng
Xã Hội
13/05/2026 10:12
Sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, bản sắc văn hóa phong phú của 20 dân tộc và vị thế cửa ngõ Tây Bắc, tỉnh Lai Châu từ lâu được xem là vùng đất giàu tiềm năng du lịch của vùng núi phía Bắc. Tuy nhiên, ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh vẫn chưa phát triển tương xứng, đặc biệt lượng khách đến nhưng ở lại ít, chi tiêu thấp, sản phẩm du lịch đơn điệu. Tháo gỡ những “nút thắt” này là điều kiện tiên quyết để du lịch Lai Châu “cất cánh”.
Mường Khoa triển khai mô hình điểm xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới
Văn hóa
09/05/2026 16:21
Sáng 9/5, Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU xã Mường Khoa tổ chức hội nghị triển khai mô hình điểm “Xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới” tại bản Phiêng Tâm thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong Nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu, giai đoạn 2024 - 2030.
Quyết liệt cắt giảm thủ tục hành chính, phát triển toàn diện ngành văn hóa, thể thao và du lịch
Văn hóa
28/04/2026 20:32
Văn phòng Chính phủ vừa có Thông báo số 216/TB-VPCP ngày 26/4/2026 kết luận của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại cuộc họp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) về tình hình thực hiện chương trình công tác, kế hoạch nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và rà soát cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh theo Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026.
Đặc sắc các món ăn dân tộc trong phần thi ẩm thực tại Lễ hội Then Kin Pang
Văn hóa
26/04/2026 13:19
Trong khuôn khổ Lễ hội Then Kin Pang năm 2026 do tỉnh Lai Châu tổ chức, sáng 26/4 tại xã Khổng Lào diễn ra phần thi ẩm thực với nhiều món ăn dân tộc Thái đặc sắc mang nét riêng của vùng Tây Bắc.
─ Lễ hội Then Kin Pang năm 2026: ─
Lời Then vọng mãi giữa đại ngàn Tây Bắc
Xã Hội
26/04/2026 09:29
Sáng 26/4, tại xã Khổng Lào, UBND tỉnh Lai Châu long trọng tổ chức khai mạc Lễ hội Then Kin Pang năm 2026.
Hấp dẫn phần thi trình diễn trang phục truyền thống và múa xòe
Văn hóa
26/04/2026 01:39
Trong khuôn khổ Lễ hội Then Kin Pang năm 2026 đã diễn ra phần thi trình diễn trang phục truyền thống dân tộc Thái, múa xòe và giao lưu văn nghệ.
Kế hoạch triển khai nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam tại Lai Châu
Văn hóa
25/04/2026 07:17
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, tỉnh Lai Châu đã cụ thể hóa bằng kế hoạch số 2831/KH-UBND tỉnh ngày 16/4/2026 nhằm triển khai đồng bộ, toàn diện, gắn phát triển văn hóa với con người và yêu cầu phát triển bền vững.
Đặc sắc Chương trình nghệ thuật “Lai Châu lung linh sắc màu”
Văn hóa
23/04/2026 22:10
Tối 23/4, tại Quảng trường Nhân dân tỉnh Lai Châu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Lai Châu tổ chức Chương trình nghệ thuật chào mừng Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” với chủ đề: “Lai Châu lung linh sắc màu”.
"Phát triển văn hóa đọc trong kỷ nguyên số”
Văn hóa
20/04/2026 22:06
Tối 20/4, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh tổ chức chương trình tọa đàm hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026.
─ Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4) ─
Văn hóa đọc - Kết nối cộng đồng
Văn hóa
20/04/2026 09:54
Nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21/4), Thư viện tỉnh tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng. Qua đó, từng bước nâng cao dân trí, xây dựng thói quen đọc sách và đáp ứng nhu cầu tiếp cận tri thức của người dân trong thời đại số.
.jpg)