Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Giải Báo chí toàn quốc ‘Vì sự nghiệp Phát triển Văn hóa Việt Nam lần thứ IV – 2026
31 văn, nghệ sĩ trong cả nước tham gia trại sáng tác “Viết về Lai Châu” năm 2026
Khám phá bản du lịch Lao Chải cùng Hoa hậu Việt Nam Hà Trúc Linh
24 thành viên tham gia duy trì Câu lạc bộ bảo tồn hát dân ca dân tộc Giáy
Lễ trao tặng sách và phát triển văn hóa đọc năm 2026
Quan tâm tạo việc làm, kết nối lao động bền vững trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi
Điều chỉnh Thể lệ Cuộc thi sáng tác các tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Lai Châu
Lai Châu phát triển du lịch trekking leo núi
Tin cùng chuyên mục
Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức tọa đàm về sách và văn hóa đọc
Xã Hội
07/08/2026 18:45
Ngày 7/8, Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức tọa đàm về sách và văn hóa đọc với chủ đề “Tự hào về Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”.
Duy trì Câu lạc bộ bảo tồn nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân gian dân tộc Lào
Văn hóa
06/08/2026 20:02
Trong 2 ngày (6 - 7/8), tại Nhà văn hóa bản Nà Khương, xã Bản Bo, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh tổ chức hoạt động duy trì Câu lạc bộ bảo tồn nghệ thuật biểu diễn nhạc cụ dân gian dân tộc Lào năm 2026. Dự hoạt động duy trì có đồng chí Phùng Thị Hải Yến - Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh; đại diện Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bản Bo và 24 thành viên câu lạc bộ.
Hội nghị gặp mặt, đối thoại với các doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở kinh doanh du lịch
Kinh tế
06/08/2026 10:58
Sáng 6/8, UBND tỉnh tổ chức Hội nghị gặp mặt, đối thoại với các doanh nghiệp, nhà đầu tư, cơ sở kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh. Đồng chí Tống Thanh Hải – Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự và chủ trì hội nghị.
Cùng tham dự hội nghị có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, UBND các địa phương trọng điểm về phát triển du lịch, Hiệp hội Du lịch tỉnh Lai Châu, các khu, điểm du lịch, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh dịch vụ du lịch.
Tạo lập sức mạnh mềm, tăng lợi thế cạnh tranh quốc gia
Chính trị
03/08/2026 08:45
Cùng với sức mạnh kinh tế, khoa học, công nghệ,... sức mạnh mềm đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và vị thế của mỗi quốc gia. Điều đó đặt ra yêu cầu phát huy mạnh mẽ nguồn lực văn hóa, biến văn hóa thành một động lực phát triển và lợi thế cạnh tranh quốc gia.
Duy trì sinh hoạt Câu lạc bộ bảo tồn hát dân ca dân tộc Hà Nhì tại xã Mù Cả
Văn hóa
31/07/2026 17:13
Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Lai Châu vừa phối hợp với UBND xã Mù Cả tổ chức hoạt động sinh hoạt Câu lạc bộ Bảo tồn hát dân ca dân tộc Hà Nhì năm 2026.
Công bố Giải chạy “Bước chân trên mây” chinh phục con đường đá cổ Pavi
Văn hóa
31/07/2026 10:52
Vừa qua, tại Hà Nội, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu tổ chức họp báo công bố Giải chạy “Bước chân trên mây” chinh phục con đường đá cổ Pavi. Đồng chủ trì họp báo có Tiến sĩ Vũ Hoài Nam - Tổng Biên tập Báo Pháp luật Việt Nam và đồng chí Trần Văn Công - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu.
Phim đề tài cách mạng tạo sức hút: Động lực cho chặng đường sáng tạo mới
Văn hóa
30/07/2026 09:08
Lần đầu tiên, toàn bộ hệ thống rạp trên toàn quốc, các đội chiếu phim lưu động và các đơn vị của quân đội cùng tham gia những hoạt động điện ảnh ý nghĩa nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), tạo nên sức lan tỏa rộng khắp. Sự đồng hành của các đơn vị trong ngành Điện ảnh cùng sự hưởng ứng của công chúng đem lại động lực cho dòng phim đề tài lịch sử, cách mạng bước vào một chặng đường phát triển mới.
Lai Châu triển khai Nghị định số 269/2026/NĐ-CP về bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số
Văn hóa
25/07/2026 06:07
UBND tỉnh Lai Châu vừa ban hành Văn bản số 6202/UBND-VX triển khai thực hiện Nghị định số 269/2026/NĐ-CP ngày 01/7/2026 của Chính phủ về quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số; yêu cầu các sở, ngành, địa phương tổ chức tuyên truyền, triển khai đồng bộ các nhiệm vụ theo quy định, góp phần gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tổ chức hoạt động Câu lạc bộ bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng
Văn hóa
24/07/2026 14:30
Trong 2 ngày (23-24/7), tại Nhà văn hóa bản Nậm Ty, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh phối hợp với UBND xã Nậm Hàng tổ chức khai mạc hoạt động Câu lạc bộ (CLB) Bảo tồn đàn tính dân tộc Thái xã Nậm Hàng năm 2026.
Tọa đàm “Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”
Văn hóa
24/07/2026 12:17
Sáng 24/7, Thư viện tỉnh Lai Châu tổ chức Tọa đàm với chủ đề “ Bản sắc văn hóa con người Lai Châu qua các tác phẩm văn học nghệ thuật”. Chương trình có sự tham gia, giao lưu, chia sẻ của nhà thơ Phùng Hải Yến – Phó Chủ tịch Hội Văn học -Nghệ thuật (VHNT) tỉnh Lai Châu và nhà văn Huỳnh Nguyên – hội viên Hội VHNT các dân tộc thiểu số Việt Nam, hội viên Hội VHNT tỉnh Lai Châu và đông đảo bạn đọc, đặc biệt là các em thiếu nhi yêu sách.
.jpg)