Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Ngày hội Đại đoàn kết xã Mù Cả
Bí thư Tỉnh uỷ Lê Minh Ngân dự Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hoá Việt Nam tại phường Tân Phong
Nậm Sỏ tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam
Lễ hội Đua ngựa xã Tả Lèng lần thứ II, năm 2026 sẽ chính thức diễn ra trong 2 ngày (từ 17 đến 18/11)
Lớp truyền dạy dân ca, dân vũ và sử dụng nhạc cụ văn hóa tiêu biểu dân tộc Mảng
Ma Lù Thàng - Kim Thủy Hà dấu mốc mới, kết nối tương lai
Ngày hội Đại đoàn kết tại bản Láng Phiếu, xã Mường Tè
Lễ hội Khèn Mông lần thứ I
Tin cùng chuyên mục
Đồng chí Tẩn Thị Quế dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại bản Gia, xã Khoen On
Xã Hội
08/11/2026 11:53
Xã Khoen On vừa tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết dân tộc năm 2026 gắn với ngày văn hóa Việt Nam (24/11) và nhân kỷ niệm 96 năm Ngày Truyền thống MTTQ Việt Nam (18/11/1930 - 18/11/2026) tại nhà văn hóa bản Gia.
Vui Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại xã Mường Khoa
Chính trị
08/11/2026 11:42
Sáng 8/11, Đảng ủy, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Mường Khoa tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày văn hóa Việt Nam năm 2026 tại bản Phiêng Tâm.
Chính phủ đề xuất làm 3 dự án cao tốc hơn 162.000 tỷ đồng - Trong đó có Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong)
Xã Hội
08/11/2026 08:44
Chính phủ vừa trình Quốc hội chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc, với tổng chiều dài khoảng 430 km, tổng mức đầu tư khoảng hơn 162.000 tỷ đồng. Thảo luận tại tổ, đa số đại biểu Quốc hội tán hành về chủ trương và đánh giá 3 dự án đường bộ cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (địa phận tỉnh Sơn La), Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong) và Quảng Ngãi - Kon Tum sẽ góp phần tạo liên kết và phát triển kinh tế, xã hội tại các khu vực này.
Ngày hội Đại đoàn kết tại bản Nà Hừ, xã Bum Nưa
Văn hóa
07/11/2026 19:53
Chiều 7/11, xã Bum Nưa tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026 gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Văn hoá quân dân năm 2026 tại bản Nà Hừ, nhân kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026).
Khai mạc Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc xã Pu Sam Cáp lần thứ II, năm 2026
Văn hóa
07/11/2026 10:58
UBND xã Pu Sam Cáp vừa tổ chức khai mạc Ngày hội Văn hóa, Thể thao các dân tộc lần thứ II, năm 2026. Đồng chí Tống Thanh Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự và phát biểu tại ngày hội.
Ký kết Thỏa thuận hợp tác giữa UBND tỉnh Lai Châu và Đại học Công nghiệp Hà Nội, giai đoạn 2026 – 2030
Chính trị
07/11/2026 10:05
Sáng 6/11, UBND tỉnh Lai Châu phối hợp với Đại học Công nghiệp Hà Nội tổ chức Lễ Ký kết Thỏa thuận hợp tác về đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2026 – 2030.
Lai Châu công bố quy hoạch chung Khu du lịch Quốc gia Cao nguyên Sìn Hồ và Ô Quy Hồ
Văn hóa
07/11/2026 10:04
Chiều 6/11, tại Trung tâm Hội nghị - Văn hóa tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội nghị công bố Quy hoạch chung Khu du lịch Quốc gia Cao nguyên Sìn Hồ và Khu du lịch Quốc gia Ô Quy Hồ. Đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự và chỉ đạo hội nghị.
Xã Tà Tổng xây dựng nếp sống mới
Văn hóa
07/11/2026 00:32
Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh, xã Tà Tổng gắn xây dựng nếp sống mới bằng những việc làm thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tế. Qua đó, từng bước nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mỗi người dân; phát huy tinh thần đoàn kết, xây dựng gia đình ấm no, bản văn minh.
Lai Châu công bố quy hoạch chung Khu du lịch Quốc gia Cao nguyên Sìn Hồ và Ô Quy Hồ
Văn hóa
06/11/2026 15:54
Chiều 6/11, tại Trung tâm Hội nghị - Văn hóa tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội nghị công bố Quy hoạch chung Khu du lịch Quốc gia Cao nguyên Sìn Hồ và Khu du lịch Quốc gia Ô Quy Hồ. Đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dự và chỉ đạo hội nghị.
Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc, Ngày Văn hoá Việt Nam tại Bản Căng Ký, xã Dào San
Văn hóa
06/11/2026 12:59
Sáng 6/11, tại bản Căng Ký, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam xã Dào San phối hợp với Đồn Biên phòng Dào San tổ chức Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11/2026) gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026) và Ngày hội văn hóa quân dân năm 2026.
Bản Phiêng Chá tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026
Văn hóa
06/11/2026 11:28
Sáng 6/11, bản Phiêng Chá, xã Nậm Tăm tổ chức điểm Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam (18/11/1930 – 18/11/2026), gắn với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh Đặng Vĩnh Thụy dự ngày Đại đoàn kết toàn dân tộc tại bản Tà Tổng
Văn hóa
05/11/2026 12:50
Sáng 5/11, đồng chí Đặng Vĩnh Thụy - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc gắn với Ngày hội Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại bản Tà Tổng, xã Tà Tổng.
.jpg)