Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Sức nóng của đêm nhạc Viettel Y-Fest năm 2026
Sức hút Viettel Y-Fest 2026: Hòa nhịp âm nhạc hiện đại cùng không gian văn hóa Lai Châu
Bồi dưỡng nghiệp vụ trọng tài thể thao phong trào ở cơ sở
Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch việt nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới và Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW
Đêm nhạc hội “Viettel Y-Fest 2026 - Nhịp điệu cuộc sống”- Lai Châu 03/10/2026
Khai mạc Ngày hội Mùa vàng Bình Lư năm 2026
Hội trại thanh thiếu nhi và Đêm hội trăng rằm xã Mường Khoa năm 2026
Kiểm tra thực địa 2 dự án du lịch Vườn Địa Đàng và thác trắng đèo Hoàng Liên
Tin cùng chuyên mục
Rộn ràng "Đêm hội trăng rằm" phường Tân Phong năm 2026
Văn hóa
24/09/2026 21:10
Tối 24/9, tại phố đi bộ Hoàng Diệu, UBND phường Tân Phong tổ chức "Đêm hội trăng rằm" năm 2026, mang đến cho thiếu nhi trên địa bàn mùa trung thu vui tươi, ý nghĩa.
Lai Châu triển khai Viettel Tammi, tuyên truyền Viettel Y-Fest 2026
Văn hóa
23/09/2026 21:38
UBND tỉnh Lai Châu vừa ban hành Công văn số 7954/UBND-VX, nhằm phối hợp triển khai nền tảng Viettel Tammi, tuyên truyền chương trình Đại nhạc hội Viettel Y-Fest 2026 và cung cấp thông tin chính thức đến cán bộ, người dân trên địa bàn tỉnh.
Hội nghị công bố quyết định kiểm tra Dự án quần thể du lịch Vườn Địa Đàng Lai Châu và Dự án du lịch thác trắng đèo Hoàng Liên
Xã Hội
22/09/2026 09:37
Sáng 22/9, UBND tỉnh tổ chức Hội nghị công bố Quyết định số 2034/QĐ-UBND ngày 17/9/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh về kiểm tra việc chấp hành, tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan đối với Dự án quần thể du lịch Vườn Địa Đàng Lai Châu và Dự án du lịch thác trắng đèo Hoàng Liên (Khu du lịch Cầu kính Rồng Mây).
“Lung linh đêm hội trăng rằm” năm 2026
Văn hóa
21/09/2026 08:37
Tối 20/9, tại Quảng trường phường Đoàn Kết, UBND phường Đoàn Kết tổ chức chương trình “Lung linh đêm hội trăng rằm” năm 2026 với nhiều hoạt động vui tươi, ý nghĩa dành cho thiếu nhi.
Họp báo Viettel Y-Fest 2026: Đổi mới sáng tạo, bùng nổ không gian nghệ thuật tại Lai Châu
Xã Hội
20/09/2026 17:00
Chiều 20/9, Ban Tổ chức phối hợp thực hiện Chương trình Viettel Y-Fest 2026 tỉnh Lai Châu tổ chức Họp báo cung cấp thông tin về Chương trình “Viettel Y-Fest 2026 - Nhịp điệu cuộc sống” (Viettel Y-Fest 2026 - Beat of Life). Buổi họp báo được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới điểm cầu UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh.
Lai Châu: Hành trình khám phá những dòng thác giữa đại ngàn
Văn hóa
20/09/2026 15:21
Lai Châu: Hành trình khám phá những dòng thác giữa đại ngàn
Sắc màu đại ngàn hội tụ tại Hội thảo sâm Lai Châu
Văn hóa
20/09/2026 15:19
Trong khuôn khổ Hội thảo khoa học "Sâm Lai Châu - Tinh hoa đại ngàn Tây Bắc” năm 2026, không khí sự kiện trở nên sống động và rực rỡ sắc màu với chuỗi hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc cùng các không gian trưng bày sản phẩm địa phương.
.jpg)