Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
-
(BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
![]() |
| Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T |
Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.
Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc
Có thể bạn quan tâm
Ngày hội Hương sắc bản Mông xã Khun Há năm 2026
Phát động “Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân” năm 2026
Tận tâm với sự nghiệp “trồng người”
Lai Châu rực rỡ mùa hoa
Du khách chiêm ngưỡng hoa anh đào nở sớm ở Tokyo, Nhật Bản
Cơ hội xúc tiến, quảng bá sản phẩm và mở rộng hợp tác tại thị trường Nga
Lễ khai trương Chợ phiên xã Pa Tần
Chính quyền đồng hành, người dân tự nguyện hiến đất
Tin cùng chuyên mục
Phường Tân Phong Khai mạc Lễ hội Tú Tỉ năm 2026
Văn hóa
20/03/2026 14:32
Sáng ngày 20/3, UBND phường Tân Phong khai mạc Lễ hội Tú Tỉ năm 2026 của đồng bào dân tộc Giáy trên địa bàn phường. Dự lễ khai mạc có đại diện lãnh đạo một số sở, ban, ngành, đoàn thể tỉnh, phường Tân Phong cùng đông đảo cán bộ, nhân dân và du khách tham dự.
Lễ khai trương chợ phiên
Văn hóa
20/03/2026 08:27
Trong 2 ngày 20–21/3, UBND xã Pa Tần tổ chức Lễ khai trương chợ phiên xã Pa Tần, mở ra không gian giao thương, quảng bá nông sản và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc địa phương, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn.
Định hướng và không gian phát triển mới cho văn hóa Lai Châu
Văn hóa
19/03/2026 13:02
Triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80-NQ/TW) đang mở ra những định hướng và không gian phát triển mới cho văn hóa của tỉnh Lai Châu. Trong đó, nghị quyết được kỳ vọng sẽ tạo động lực quan trọng để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Thay đổi nếp nghĩ, xóa bỏ hủ tục
Xã Hội
18/03/2026 15:02
Hướng đến cuộc sống văn minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) xã Bum Tở đã và đang triển khai nhiều hoạt động thiết thực, đồng hành cùng hội viên để từng bước thay đổi nhận thức, đẩy lùi hủ tục, phong tục lạc hậu.
Cuộc thi Nhóm nhảy hiện đại lần thứ V
Xã Hội
14/03/2026 17:57
Ngày 14/3, Trung tâm Hoạt động cộng đồng tỉnh (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh) tổ chức Cuộc thi Nhóm nhảy hiện đại lần thứ V năm 2026.
Thủ tướng Phạm Minh Chính dự lễ khai mạc Lễ hội Hoa Ban năm 2026
Văn hóa
09/03/2026 08:15
Tối 8/3, UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Lễ hội Hoa Ban 2026 với chủ đề "Hoa Ban - Khát vọng Điện Biên". Dự và phát biểu tại chương trình, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính kỳ vọng về một Điện Biên đoàn kết để mỗi mùa hoa ban nở làm giàu thêm bản sắc văn hóa và sức mạnh tinh thần của đồng bào tỉnh Điện Biên.
Agribank Chi nhánh Đoàn Kết tọa đàm Kỷ niệm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3
Văn hóa
08/03/2026 20:26
Nhân Kỷ niệm 116 năm Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Agribank Chi nhánh Đoàn Kết Lai Châu vừa tổ chức tọa đàm cho chị em phụ nữ. Dự buổi tọa đàm có đại diện lãnh đạo, đoàn viên, người lao động Agribank Chi nhánh Đoàn Kết Lai Châu.
Sôi nổi Lễ hội đua thuyền Pa So năm 2026 tại Phong Thổ
Văn hóa
07/03/2026 21:23
Trong 2 ngày 6-7/3, UBND xã Phong Thổ tổ chức Lễ hội đua thuyền Pa So năm 2026. Lễ hội là hoạt động văn hóa, thể thao truyền thống được tổ chức vào dịp đầu xuân, nhằm cầu mong mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu, nhân dân khỏe mạnh, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Lễ hội thu hút đông đảo cán bộ, nhân dân và du khách đến trải nghiệm.
Khai mạc Tuần Văn hoá, Thể thao, Du lịch xã Nậm Hàng năm 2026
Văn hóa
06/03/2026 22:02
Tối 6/3, UBND xã Nậm Hàng tổ chức Chương trình khai mạc Tuần Văn hoá, Thể thao, Du lịch xã Nậm Hàng năm 2026.
Liên đoàn Lao động tỉnh Toạ đàm cho nữ đoàn viên công đoàn nhân dịp 8/3
Văn hóa
05/03/2026 17:57
Chiều 5/3, Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh tổ chức Tọa đàm và nói chuyện Chuyên đề “Phòng chống lừa đảo online đối với phụ nữ trong thời kỳ chuyển đổi số” nhân dịp kỷ niệm 116 năm ngày Quốc Tế phụ nữ 8/3 và 1986 năm khởi nghĩa Hai Bà Trưng.
Vui hội Gầu tào
Văn hóa
02/03/2026 15:58
Sáng 2/3, hàng nghìn người dân và du khách đã hội tụ về bản Gia Khâu I, phường Đoàn Kết để tham dự Lễ hội Gầu tào năm 2026.
Rực rỡ mùa hoa ban ở Lai Châu
Văn hóa
02/03/2026 08:29
Tháng ba về, khắp các đường phố, khu lâm viên, khuôn viên cây xanh ở 2 phường Đoàn Kết và Tân Phong rực rỡ hoa ban nở. Sắc trắng hồng của những bông hoa ban tô điểm cho không gian phố phường của Lai Châu thêm đẹp và tràn đầy sức sống khi mùa xuân về. Thời điểm này, nhân dân và du khách thướt tha tà áo dài, diện trang phục truyền thống dân tộc cùng chụp ảnh với "nàng ban".
.jpg)