Văn hóa
Chiếc gùi - nét văn hóa vùng Tây Bắc
Hoài Thương
Nhấn để tìm kiếm tin cùng tác giả
Thứ hai, 20/09/2010 11:25
lc-icon - (BLC) - Có mặt trong đời sống của đồng bào dân tộc Mông, Thái, Dao, Giáy… vùng Tây Bắc tự bao giờ không ai biết nữa, chỉ biết rằng chiếc gùi đã cùng với người dân vùng cao chia sẻ những nhọc nhằn. Mỗi khi ai đó xa quê, gùi lại là nỗi thương nhớ trong kí ức của người yêu rừng, nhớ suối…
Chiếc gùi - vật dụng quen thuộc của đồng bào các dân tộc Tây Bắc. Ảnh: H.T

Ở một góc nào đó thẳm sâu trong tâm hồn của người dân Tây Bắc, chiếc gùi như một người bạn tâm giao để họ bộc bạch nỗi niềm riêng. Từ bàn tay cần cù khéo léo, tính kiên trì và óc thẩm mỹ sáng tạo, gùi như tấm lòng người Tây Bắc thơm thảo, gắn cuộc đời với nương rẫy, núi rừng. Khi hoa ban nở rộ, những chồi non lộc biếc giữa đại ngàn căng mình đón khí trời ấm áp; khi những tiếng khèn, tiếng pí của hội vui xuân trên các bản mường khép lại thì cũng là lúc gùi cùng với người dân vùng cao lên nương gieo hạt, trồng cây… Gùi đã góp sức làm thay da đổi thịt trên các vùng đất để hôm nay màu xanh của lúa, ngô, khoai, sắn; của những cây công nghiệp như cao su, trẩu, quế, thông, hồi… đã phủ khắp núi đồi.

Không phải ngẫu nhiên gùi hình thành và có ở miền Tây Bắc. Tạo hóa thật công bằng khi ban tặng người Tây Bắc chiếc gùi thân thương, để họ có thể leo ngang sườn dốc mang thóc, ngô hay nắm rau dớn, củ măng về nhà. Nhờ gùi, cuộc sống người vùng cao đã bớt đi khó khăn, đôi tay người vùng cao đỡ phần mệt mỏi.
Chuyện kể rằng: xưa có đôi trai gái yêu nhau. Trai nghèo yêu con gái nhà Phình giàu có. Họ nhà Phình bảo: thằng ấy là thân trâu, thân ngựa không có công danh chức tước trong bản làng, yên ngựa đặt lên lưng ngựa sao giờ ngựa lại đặt lên yên. Để ngăn cản tình yêu của đôi trai gái, họ Phình đã cướp hết ruộng nương, đốt nhà… khiến chàng trai phải bỏ bản đi nơi khác. Thương nhớ người yêu, ngày đêm cô gái ra khóm tre nơi hai người đã trồng để khắc ghi lời chung thủy. Lạ thay năm tháng qua đi, cây tre ấy không già cỗi mà sinh sôi nảy nở phủ khắp cả rừng xanh, cây nào cũng thon dài, chỉ vừa bằng cổ tay của đứa bé mới sinh, tròn trịa và thẳng tắp. Nỗi nhớ người yêu dâng trào, quay quắt đến nao lòng cô quyết định đi tìm chàng trai. Cô liền đốn cây tre, nạo vỏ, lấy cật tre, chẻ ra lạt nhỏ rồi đan tạo thành khối hình trụ, miệng loe ra giống hình bông hoa gạo, đáy thì nhỏ các sợi đan nhau làm thành 4 góc vuông sắc cạnh. Các nan đan vắt chéo nhau tạo hình hoa văn tượng trưng cho tình yêu bất diệt, lòng chung thủy, đồng thời đó còn là niềm tin, cầu mong sự bình yên may mắn và hạnh phúc. Gùi được giữ cứng, chắc bởi 9 thanh ngang. Cô đi hết ngọn núi này, đến núi khác hết quả đồi này đến quả đồi kia và cuối cùng cô đã gặp được chàng, 2 người đã sống trọn kiếp bên nhau.
Theo tiếng Dao, cây tre để đan gùi có tên là Lào Phin, tiếng Thái là KhảngKlúng, tiếng Mông là XungTrở. Dây làm quai đeo gùi cũng được bà con lấy từ các sợi của vỏ cây sì trong rừng. Lào Phin quý và hiếm nên bà con trồng, chăm sóc cẩn thận không lấy măng như những loại tre khác. Trồng tre được 3 năm khoảng 2 sải tay thì bà con lại đốn về đan gùi.
Trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, gùi xung trận như một người chiến sĩ kiên trung, cùng bà con dân bản trèo đèo lội suối cõng muối, tải đạn ra tiền tuyến giúp quân dân ta làm nên bao thắng lợi hào hùng. Góp nhặt yêu thương từ nơi này đến nơi khác, trên lưng các mẹ, các chị, gùi còn là cái nôi cho em thơ giấc ngủ nồng say. Hơn thế nữa gùi còn cõng gạo nuôi con chữ chắp cánh cho những ước mơ tới trường. Để đến bây giờ khắp các bản mường đâu đâu cũng có tiếng ca hát, tiếng học bài; tiếng đồng lòng quyết tâm của tuổi trẻ đứng lên xây dựng quê hương. Vào những đêm trăng sáng bên cọn nước chảy êm đềm hay trong những đêm hội bập bùng ngọn lửa tình cháy bỏng, gùi đã mang cây khèn, cây sáo giúp cho trai làng, gái bản thổ lộ, trao nhau ân tình. Và sau mỗi đêm hội gùi lại xe kết những lời hẹn ước yêu thương cho nam thanh nữ tú nên duyên chồng vợ.
Gùi chính là một nét đẹp trong bản sắc văn hóa của đồng bào miền Tây Bắc. Gùi cũng là nút thắt sợi tình đoàn kết bản trên mường dưới thêm thắm đượm nghĩa tình, mỗi khi mùa vụ đến, bà con lại đi gùi thóc, ngô… giúp nhau. Con trai đan gùi và con gái thêu thùa đã trở thành bức tranh miền sơn cước đi vào lòng người với bao ý nghĩa. Ở đó người đọc sẽ cảm nhận được thông điệp xanh về cuộc sống làng quê Việt Nam bình dị với tấm lòng thơm thảo, hiếu đạo, hay đó còn là tâm tư tình cảm, nhân dân trao đổi kinh nghiệm sản xuất, cùng nhau xây dựng đời sống văn hóa ở bản làng. Ngày nay đã có bao nhiêu phương tiện hiện đại ra đời nhờ ứng dụng khoa học kĩ thuật nhưng hình bóng gùi vẫn không bao giờ phai nhạt, gùi đã khắc in vào mỗi ngọn núi, dáng cây, mỗi tên bản, tên làng. Và đặc biệt với người Tây Bắc, chắc chắn rằng sẽ không một phương tiện nào có thể thay thế được và gùi sẽ ngày càng nặng lòng với bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc

Tin đọc nhiều

Có thể bạn quan tâm
Tin cùng chuyên mục
Kỳ 2: Kết nối điểm đến, hình thành hệ sinh thái bền vững
─ Nghị quyết 26-NQ/TW - Cơ hội định vị lại du lịch Lai Châu ─ Kỳ 2: Kết nối điểm đến, hình thành hệ sinh thái bền vững
Xã Hội
04/09/2026 15:16
Sản phẩm khác biệt và những hành trình hoàn chỉnh mới chỉ là điều kiện cần để du lịch tạo ra sức hút. Muốn trở thành ngành kinh tế quan trọng, Lai Châu không thể chỉ dừng ở việc tạo dựng những điểm đến riêng lẻ, mà cần kết nối các nguồn lực để hình thành một hệ sinh thái du lịch có sức lan tỏa. Ở đó, người dân là chủ thể và người thụ hưởng, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt, Nhà nước kiến tạo và quản trị dựa trên dữ liệu, để mỗi điểm đến không chỉ thu hút du khách mà còn tạo ra giá trị và sinh kế bền vững.
Kỳ 1: Từ tiềm năng đến sản phẩm khác biệt
─ Nghị quyết 26-NQ/TW - Cơ hội định vị lại du lịch Lai Châu ─ Kỳ 1: Từ tiềm năng đến sản phẩm khác biệt
Xã Hội
04/09/2026 08:32
Ngày 22/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy, mô hình tăng trưởng và phương thức quản trị du lịch.
Nghị quyết số 26-NQ/TW: 5 quan điểm đột phá phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn
Nghị quyết số 26-NQ/TW: 5 quan điểm đột phá phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn
Chính trị
03/09/2026 14:28
Nghị quyết 26-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định 5 quan điểm đột phá, tạo định hướng mới cho phát triển du lịch Việt Nam, trong đó trọng tâm là chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh; đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên mới.
Tổng doanh thu du lịch dịp Quốc khánh tăng 32,4% so với cùng kỳ năm 2025
Tổng doanh thu du lịch dịp Quốc khánh tăng 32,4% so với cùng kỳ năm 2025
Xã Hội
03/09/2026 10:53
Dịp nghỉ Lễ Quốc khánh 2/9 năm 2026, tỉnh Lai Châu đón 211.859 lượt khách du lịch (gồm 205.053 lượt khách nội địa và 6.806 lượt khách quốc tế), tăng 32,4% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt khoảng 153,3 tỷ đồng, tăng 52,7% so với cùng kỳ. Các điểm du lịch trên địa bàn tỉnh cơ bản duy trì hoạt động ổn định, đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm và nghỉ dưỡng của du khách.
Lai Châu thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở lấy người dân làm trung tâm giai đoạn 2026–2030
Lai Châu thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở lấy người dân làm trung tâm giai đoạn 2026–2030
Văn hóa
03/09/2026 09:52
Thực hiện Quyết định số 1444/QĐ-BVHTTDL ngày 19/6/2026 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về phê duyệt Đề án “Thúc đẩy các phong trào, hoạt động văn hóa cơ sở, lấy người dân làm trung tâm giai đoạn 2026–2030”, UBND tỉnh Lai Châu đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện. Trọng tâm là phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân, nâng cao hiệu quả các phong trào văn hóa, thể thao; bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và đẩy mạnh văn hóa đọc, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa.
Rút kinh nghiệm tổ chức Tết Độc lập 2026
Rút kinh nghiệm tổ chức Tết Độc lập 2026
Xã Hội
02/09/2026 14:12
Sáng 2/9, Ban Tổ chức Tết Độc lập năm 2026 tổ chức họp đánh giá, rút kinh nghiệm sau 5 ngày diễn ra các hoạt động tại xã Than Uyên. Đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh, Trưởng Ban Tổ chức Tết Độc lập năm 2026 chủ trì cuộc họp.
Trưng bày hiện vật, giới thiệu di sản văn hóa dân tộc Mông gắn với Lễ hội Gầu tào
Trưng bày hiện vật, giới thiệu di sản văn hóa dân tộc Mông gắn với Lễ hội Gầu tào
Văn hóa
02/09/2026 11:16
Trong khuôn khổ các hoạt động Tết Độc lập năm 2026, sáng 2/9, tại không gian văn hóa Mông ở sân vận động xã Than Uyên, Bảo tàng tỉnh (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phối hợp với UBND xã Than Uyên tổ chức trưng bày hiện vật, giới thiệu di sản văn hóa dân tộc Mông gắn với trình diễn Lễ hội Gầu tào.
"Ngày văn hóa Việt Nam" tại Lai Châu giai đoạn 2026–2030
"Ngày văn hóa Việt Nam" tại Lai Châu giai đoạn 2026–2030
Văn hóa
02/09/2026 10:47
UBND tỉnh Lai Châu vừa ban hành Kế hoạch tổ chức “Ngày Văn hóa Việt Nam” trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026–2030, với các hoạt động trọng tâm về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, xây dựng môi trường văn hóa cơ sở, đẩy mạnh chuyển đổi số và quảng bá văn hóa Lai Châu.

Đọc báo in

Báo Lai Châu Số 3268 ngày 14/09/2026
Báo Lai Châu Số 3267 ngày 11/09/2026
Báo Lai Châu Số 592 ngày 10/09/2026
Báo Lai Châu Số 3266 ngày 10/09/2026
Báo Lai Châu Số 3265 ngày 09/09/2026
Báo Lai Châu Số 3264 ngày 07/09/2026
Báo Lai Châu Số 3263 ngày 04/09/2026
Báo Lai Châu Số 3262 ngày 03/09/2026
Báo Lai Châu Số 3261 ngày 02/09/2026
Báo Lai Châu Số 3260 ngày 31/08/2026